{"id":80,"date":"2026-01-05T08:00:00","date_gmt":"2026-01-05T08:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=80"},"modified":"2025-12-10T09:57:20","modified_gmt":"2025-12-10T09:57:20","slug":"irk-ve-somurgecilik-kuramlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=80","title":{"rendered":"Irk ve S\u00f6m\u00fcrgecilik Kuramlar\u0131"},"content":{"rendered":"\r\n

Renk \u00c7izgisinin \u00d6tesinde<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Sosyolog W.E.B. Du Bois, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, “20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sorunu, renk \u00e7izgisinin sorunudur” demi\u015fti. Bu ifadeyle, \u0131rk\u0131n modern toplumun en temel d\u00fczenleyici mekanizmalar\u0131ndan biri oldu\u011funu vurguluyordu. Bu tespit, 21. y\u00fczy\u0131lda da sars\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ge\u00e7erlili\u011fini koruyor. Irk ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k hakk\u0131ndaki kamusal tart\u0131\u015fmalar genellikle bireysel \u00f6nyarg\u0131 ve ba\u011fnazl\u0131k gibi y\u00fczeysel meselelere odaklan\u0131r. Ancak bu, resmin yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Irk\u00e7\u0131l\u0131k, bireysel tutumlar\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde, tarihimizin ve kurumlar\u0131m\u0131z\u0131n derinliklerine i\u015flemi\u015f yap\u0131sal bir olgudur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131, \u0131rk ve s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin bu derin ve yap\u0131sal do\u011fas\u0131n\u0131 ortaya koyan be\u015f \u00e7arp\u0131c\u0131 fikri ele almakt\u0131r. Ele\u015ftirel kuramdan al\u0131nan bu fikirler, konuya dair yayg\u0131n ve \u00e7o\u011fu zaman yan\u0131lt\u0131c\u0131 kan\u0131lar\u0131 sorgulayarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131ndaki e\u015fitsizliklerin k\u00f6kenlerini daha net anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Irk\u0131n sosyal bir kurgu olu\u015fundan “renk k\u00f6r\u00fc” ideolojinin tehlikelerine uzanan bu yolculuk, meseleye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131n\u0131z\u0131 k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirebilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Irk Biyolojik Bir Ger\u00e7ek De\u011fil, Sosyal Bir Kurgudur<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Modern \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla ilgili anlamam\u0131z gereken ilk ve en sars\u0131c\u0131 ger\u00e7ek \u015fudur: \u00fczerine in\u015fa edildi\u011fi “\u0131rk” kategorisinin biyolojide hi\u00e7bir temeli yoktur. Bu, bir icatt\u0131r. Bilimsel olarak, insanlar aras\u0131nda genetik olarak ayr\u0131 “\u0131rklar” bulunmaz. Peki, \u0131rk dedi\u011fimiz \u015fey nedir? Irk, ten rengi veya sa\u00e7 tipi gibi fenotipik farkl\u0131l\u0131klara dayanan ve belirli tarihsel ba\u011flamlarda toplum taraf\u0131ndan yarat\u0131l\u0131p anlamland\u0131r\u0131lan bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemidir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u0131rk do\u011fu\u015ftan gelen bir \u00f6zellik de\u011fil, toplumsal ihtiya\u00e7lar do\u011frultusunda sonradan icat edilmi\u015f bir kavramd\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Emirbayer ve Desmond, \u0131rk\u0131 tam da bu sosyal boyutunu vurgulayarak tan\u0131mlar:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201cfenotip veya soya dayal\u0131 olan ve belirli sosyal ve tarihsel ba\u011flamlara g\u00f6re in\u015fa edilen, ancak yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde do\u011fal bir kategori olarak tan\u0131nan sembolik bir kategori.\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu noktada, \u0131rk\u0131 etnisiteden ay\u0131rmak \u00f6nemlidir. \u0130ki kavram birbiriyle yak\u0131ndan ili\u015fkili olsa da ayn\u0131 anlama gelmez. Etnisite, “k\u00fclt\u00fcrel, tarihsel, dini ve\/veya ulusal aidiyetlerle \u015fekillenen ortak bir ya\u015fam tarz\u0131n\u0131” ifade eder. Irk ise, toplumsal hiyerar\u015filer kurmak i\u00e7in kullan\u0131lan, biyolojik oldu\u011fu iddia edilen ancak tamamen sosyal olan bir kurgudur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu sosyal kurgu, soyut bir fikir olarak kalmad\u0131; aksine, tarihin en ac\u0131mas\u0131z s\u00f6m\u00fcr\u00fc sistemlerinden birini me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in hayati bir ara\u00e7 haline geldi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Modern Irk\u00e7\u0131l\u0131k, S\u00f6m\u00fcrgecilikten Do\u011fmu\u015ftur<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Modern \u0131rksal d\u00fczenin k\u00f6kenlerini anlamak i\u00e7in do\u011frudan tarihin ac\u0131mas\u0131z bir d\u00f6nemine, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe bakmak zorunday\u0131z. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fekillendiren temel dinamikler, 18. ve 19. y\u00fczy\u0131llardaki s\u00f6m\u00fcrgeci projelerden do\u011fmu\u015ftur. S\u00f6m\u00fcrgecilik, Avrupal\u0131 uluslar\u0131n deniza\u015f\u0131r\u0131 topraklar\u0131 i\u015fgal etti\u011fi ve hem ekonomik hem de siyasi olarak egemenlik alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 tarihsel s\u00fcreci ifade eder.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

S\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler, bu i\u015fgalin ve k\u00f6le ticaretinin yaratt\u0131\u011f\u0131 ak\u0131l almaz \u015fiddeti me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ideolojik araca ihtiya\u00e7 duyuyordu. Bu ara\u00e7, sosyal olarak in\u015fa edilmi\u015f \u0131rksal hiyerar\u015filerdi. Avrupa medeniyetini “\u00fcst\u00fcn” ve “medeni”, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilen halklar\u0131 ise “ilkel” ve “a\u015fa\u011f\u0131” olarak tan\u0131mlayan bu hiyerar\u015filer, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ekonomik ve siyasi s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc hakl\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, bug\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0131rk\u00e7\u0131 yap\u0131lar ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler, k\u00f6kenlerini bu s\u00f6m\u00fcrgeci ge\u00e7mi\u015fin maddi ve ideolojik miras\u0131ndan al\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin bu devasa yap\u0131s\u0131, sadece topraklar\u0131 ve ekonomileri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda o topraklarda ya\u015fayan insanlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 da hedef ald\u0131. Bu y\u0131k\u0131m\u0131n psikolojik haritas\u0131n\u0131 en keskin \u015fekilde \u00e7izen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden biri Frantz Fanon’du.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

S\u00f6m\u00fcrgecilik Sadece Topraklar\u0131 De\u011fil, Zihinleri de S\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirir<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin birey \u00fczerindeki en y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerinden birini, Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgesi Martinik’te do\u011fan psikiyatr ve filozof Frantz Fanon ortaya koymu\u015ftur. Fanon, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin yaln\u0131zca siyasi bir tahakk\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilen halklar\u0131 insanl\u0131ktan \u00e7\u0131karan derin bir k\u00fclt\u00fcrel ve psikolojik tahakk\u00fcm oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrer. \u00d6rne\u011fin, Martinik’teki siyahi okul \u00e7ocuklar\u0131na kendi tarihleri yerine beyaz Frans\u0131z tarihi \u00f6\u011fretilir, onlara beyaz medeniyete de\u011fer vermeleri ve siyahi tenlerinden utanmalar\u0131 gerekti\u011fi a\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Fanon, bu psikolojik yar\u0131lmay\u0131, Paris’te ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fisel bir an\u0131s\u0131yla sars\u0131c\u0131 bir \u015fekilde anlat\u0131r. Sokakta onu g\u00f6ren beyaz bir \u00e7ocuk, korkuyla annesine “Anne, bak bir zenci; korkuyorum!” ve ard\u0131ndan panik i\u00e7inde “Anne, zenci beni yiyecek!” diye ba\u011f\u0131r\u0131r. O anda Fanon, e\u011fitimli bir doktor, bir entelekt\u00fcel olmas\u0131na ra\u011fmen, bir \u00e7ocu\u011fun bak\u0131\u015f\u0131yla ilkel bir yamyam kli\u015fesine indirgenir. \u0130\u015fte bu, ilk b\u00f6l\u00fcmde bahsetti\u011fimiz “sosyal kurgunun” bir insan\u0131 nas\u0131l bir nesneye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011finin en ac\u0131 verici \u00f6rne\u011fidir. Bu \u0131rk\u00e7\u0131 kar\u015f\u0131la\u015fma kar\u015f\u0131s\u0131nda donakal\u0131r, sesi \u00e7\u0131kmaz ve o anki \u00e7aresizli\u011fini \u015fu s\u00f6zlerle ifade eder:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

“Y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f, beni hapsetmekten \u00e7ekinmeyen \u00d6tekiyle, beyaz adamla y\u00fczle\u015femez halde, o g\u00fcn kendimden \u00e7ok ama \u00e7ok uza\u011fa ta\u015f\u0131nd\u0131m ve kendimi bir nesne olarak teslim ettim.”<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

“Bat\u0131”, Kendini Tan\u0131mlamak \u0130\u00e7in “Do\u011fu”yu \u0130cat Etti<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin sadece fiziksel de\u011fil, ayn\u0131 zamanda entelekt\u00fcel bir proje oldu\u011funu en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde ortaya koyan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden biri de Filistinli edebiyat kuramc\u0131s\u0131 Edward Said’dir. Said, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin k\u00fclt\u00fcrel ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel “yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131” de\u015fifre eder.\u00a0Oryantalizm<\/em>\u00a0(\u015earkiyat\u00e7\u0131l\u0131k) adl\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an kitab\u0131nda, Bat\u0131’n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgeci egemenli\u011fini nas\u0131l entelekt\u00fcel bir \u00e7er\u00e7eveye oturttu\u011funu g\u00f6sterir. Said’e g\u00f6re Oryantalizm, basit\u00e7e “Do\u011fu \u00fczerinde egemenlik kurmak, onu yeniden yap\u0131land\u0131rmak ve \u00fczerinde otorite sahibi olmak i\u00e7in kullan\u0131lan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131d\u0131r.”<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Said’in temel fikri \u015fudur: Oryantalizm, ger\u00e7ek “Do\u011fu” ile ilgili de\u011fildir; aksine, “Bat\u0131” taraf\u0131ndan kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in icat edilmi\u015f, kurgusal bir “Do\u011fu” (Orient) imgesiyle ilgilidir. Bu s\u00fcre\u00e7 tarafs\u0131z bir bilgi \u00fcretimi de\u011fil, bir g\u00fc\u00e7 egzersizidir. Bat\u0131, kendi kimli\u011fini “rasyonel, olgun, normal” olarak tan\u0131mlarken, bunu ancak Do\u011fu i\u00e7in kar\u015f\u0131t, basmakal\u0131p bir kimlik yaratarak yapabilmi\u015ftir: “irrasyonel, \u00e7ocuksu, farkl\u0131.” Bu ikili kar\u015f\u0131tl\u0131k, s\u00f6m\u00fcrgeci tahakk\u00fcm\u00fc k\u00fclt\u00fcrel ve ahlaki olarak me\u015frula\u015ft\u0131rman\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015ftur. Said bu durumu \u015f\u00f6yle \u00f6zetler:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201cOryantal, ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131, ahlaks\u0131z (d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f), \u00e7ocuksu, \u2018farkl\u0131\u2019d\u0131r; dolay\u0131s\u0131yla Avrupal\u0131, ak\u0131lc\u0131, erdemli, olgun, \u2018normal\u2019dir.\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

“Renk K\u00f6r\u00fc” Olmak da Irk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n S\u00fcrmesine Neden Olabilir<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Modern toplumun en b\u00fcy\u00fck paradokslar\u0131ndan biriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z: “Hepimiz ayn\u0131y\u0131z,” “Ten renginin \u00f6nemi yok” gibi ifadelere dayanan renk k\u00f6r\u00fc (color-blind) ideal, ilk bak\u0131\u015fta \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 ve son derece olumlu bir duru\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Ancak Edward Bonilla-Silva gibi kuramc\u0131lar, tam da bu ideolojinin \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 gizlice s\u00fcrd\u00fcrmeye hizmet edebilece\u011fini savunur. Peki bu nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilir?<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cevap, bireysel \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k ile yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki farkta yatmaktad\u0131r. Bireysel \u00f6nyarg\u0131lar ve a\u00e7\u0131k ayr\u0131mc\u0131 tutumlar zamanla azalm\u0131\u015f olabilir; ancak gelir, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ve adalet sistemi gibi alanlarda \u0131rksal gruplar aras\u0131ndaki derin e\u015fitsizlikler varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Renk k\u00f6r\u00fc ideolojinin temel sorunu \u015fudur: Irk\u0131 g\u00f6rmezden gelerek, dikkatleri bu inat\u00e7\u0131\u00a0yap\u0131sal<\/em>\u00a0e\u015fitsizliklerden uzakla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu ideoloji, bu yaz\u0131da detayland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6m\u00fcrgecilik, psikolojik y\u0131k\u0131m ve entelekt\u00fcel tahakk\u00fcm gibi derin tarihsel ger\u00e7ekleri yok sayar. Bu yakla\u015f\u0131m, insanlar\u0131n tarihsel ve sistemik g\u00fc\u00e7lerle y\u00fczle\u015fmek yerine, bireyleri kendi talihsizliklerinden sorumlu tutmalar\u0131na olanak tan\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00d6rne\u011fin, “renk k\u00f6r\u00fc” bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, belirli bir mahalledeki okullar\u0131n neden yetersiz kaynaklara sahip oldu\u011funu nesiller boyu s\u00fcren ayr\u0131mc\u0131 konut politikalar\u0131na de\u011fil, o mahalledeki ebeveynlerin “e\u011fitime yeterince de\u011fer vermemesine” ba\u011flayabilir. B\u00f6ylece sistemik bir sorun, bireysel bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve mevcut tahakk\u00fcm yap\u0131lar\u0131, iyi niyetli bir “e\u015fitlik” s\u00f6ylemi alt\u0131nda yeniden \u00fcretilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Nereden Bak\u0131yoruz?<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu yolculukta, \u0131rk\u0131n biyolojik bir ger\u00e7eklik de\u011fil, tarihsel bir icat oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Modern \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6klerinin, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin \u015fiddetini me\u015frula\u015ft\u0131rma ihtiyac\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131k. Fanon ile s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin zihinler \u00fczerindeki derin yaralar\u0131na, Said ile de Bat\u0131’n\u0131n kendi kimli\u011fini in\u015fa etmek i\u00e7in Do\u011fu’yu nas\u0131l kurgulad\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olduk. Son olarak, iyi niyetli gibi g\u00f6r\u00fcnen “renk k\u00f6r\u00fc” olma idealinin bile var olan yap\u0131sal e\u015fitsizlikleri nas\u0131l gizleyebilece\u011fini fark ettik.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu fikirler, bize \u0131rk ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n sadece bireysel bir ahlak sorunu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine toplumlar\u0131m\u0131z\u0131n en temel yap\u0131lar\u0131na i\u015flemi\u015f tarihsel bir g\u00fc\u00e7 meselesi oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Peki, bu fark\u0131ndal\u0131kla \u015fu soruyu sormak gerekmez mi: Bu fikirler, bug\u00fcn kendi toplumumuzdaki e\u015fitsizliklere ve adalet tart\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015ftirebilir?<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Renk \u00c7izgisinin \u00d6tesinde Sosyolog W.E.B. Du Bois, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, “20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sorunu, renk \u00e7izgisinin sorunudur” demi\u015fti. Bu ifadeyle, \u0131rk\u0131n modern toplumun en temel d\u00fczenleyici mekanizmalar\u0131ndan biri oldu\u011funu vurguluyordu. Bu tespit, 21. y\u00fczy\u0131lda da sars\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ge\u00e7erlili\u011fini koruyor. Irk ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k hakk\u0131ndaki kamusal tart\u0131\u015fmalar genellikle bireysel \u00f6nyarg\u0131 ve ba\u011fnazl\u0131k gibi y\u00fczeysel meselelere odaklan\u0131r. Ancak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-80","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kavramlarkuramlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":206,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions\/206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}