Modernli\u011fi ilerlemenin, akl\u0131n ve kontrol\u00fcn nihai zaferi olarak g\u00f6rmeye \u015fartland\u0131r\u0131ld\u0131k. Bilimsel ke\u015fiflerin, teknolojik harikalar\u0131n ve bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z fikri, konforlu bir yan\u0131lsama sunar. Ancak, sosyolojinin en parlak zihinlerinden baz\u0131lar\u0131 bu pembe tabloyu tuzla buz ediyor. Onlara g\u00f6re modern d\u00fcnya, sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n aksine, kontrol\u00fcm\u00fczden \u00e7\u0131km\u0131\u015f, kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 risklerle bo\u011fu\u015fan, istikrars\u0131z ve hatta mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n en karanl\u0131k u\u00e7lar\u0131nda canavarla\u015fabilen bir yap\u0131ya sahip. Bu yaz\u0131, modernite \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ve sa\u011fduyuya ayk\u0131r\u0131 be\u015f fikri mercek alt\u0131na alarak, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnya hakk\u0131ndaki varsay\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131 temelden sarsmay\u0131 hedefliyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Modern D\u00fcnya, Kontrolden \u00c7\u0131km\u0131\u015f Bir “Ezici G\u00fc\u00e7”t\u00fcr<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Teknolojinin bize do\u011fa ve toplum \u00fczerinde mutlak bir kontrol verdi\u011fi inanc\u0131n\u0131n aksine, sosyolog Anthony Giddens modern d\u00fcnyay\u0131 \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc ama bir o kadar da isabetli bir metaforla tan\u0131mlar: “juggernaut,” yani “ezici g\u00fc\u00e7.” Bu, hem inan\u0131lmaz derecede g\u00fc\u00e7l\u00fc, heyecan verici ve \u00f6d\u00fcllendirici olabilen hem de kontrol\u00fcm\u00fczden \u00e7\u0131k\u0131p bizi ezme potansiyeli ta\u015f\u0131yan, durdurulamaz devasa bir motordur. Bu devasa makine, t\u0131p alan\u0131ndaki ilerlemeler, k\u00fcresel seyahat imkanlar\u0131 gibi somut faydalar\u0131n\u0131 da beraberinde getirir. Ancak Giddens’a g\u00f6re bu arac\u0131 bir yere kadar s\u00fcrebiliriz ama onun nihai yolunu veya h\u0131z\u0131n\u0131 asla tam olarak kontrol edemeyiz. Bu ezici g\u00fc\u00e7, ona direnenleri ezer ve bazen istikrarl\u0131 bir yolda ilerliyor gibi g\u00f6r\u00fcnse de, aniden \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen y\u00f6nlere savrulabilir. Bu y\u00fczden, bu yolculuk ne kadar heyecan verici olursa olsun, asla tam anlam\u0131yla g\u00fcvende hissedemeyiz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n “\u0130nsanlar olarak bir yere kadar s\u00fcrebildi\u011fimiz, ama ayn\u0131 zamanda kontrol\u00fcm\u00fczden \u00e7\u0131k\u0131p kendi kendini par\u00e7alama tehdidi ta\u015f\u0131yan, muazzam g\u00fcce sahip, zaptedilemez bir motor. Bu ezici g\u00fc\u00e7, ona direnenleri ezer ve bazen istikrarl\u0131 bir yolda ilerliyor gibi g\u00f6r\u00fcnse de, zaman zaman \u00f6ng\u00f6remedi\u011fimiz y\u00f6nlere do\u011fru dengesizce sapar. Bu yolculuk hi\u00e7bir \u015fekilde tamamen naho\u015f veya kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z de\u011fildir; \u00e7o\u011fu zaman heyecan verici ve umut dolu beklentilerle dolu olabilir. Ancak, modernli\u011fin kurumlar\u0131 var oldu\u011fu s\u00fcrece, ne yolculu\u011fun rotas\u0131n\u0131 ne de h\u0131z\u0131n\u0131 tamamen kontrol edebilece\u011fiz. Bu y\u00fczden, ge\u00e7ti\u011fi arazinin y\u00fcksek risklerle dolu olmas\u0131 nedeniyle asla kendimizi tamamen g\u00fcvende hissedemeyece\u011fiz.”<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Art\u0131k Zenginlik De\u011fil, Kendi Yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z Riskler Toplumunun Merkezindedir<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ulrich Beck’in “Risk Toplumu” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 teorisi, geleneksel s\u0131n\u0131f analizini alt\u00fcst eder. Klasik modernlikte ana mesele zenginli\u011fin \u00fcretilmesi ve bunun s\u0131n\u0131flar aras\u0131nda nas\u0131l daha adil da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131yd\u0131. Beck, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ileri modernli\u011finde ana meselenin riskler (iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, n\u00fckleer felaketler, k\u00fcresel salg\u0131nlar) ve bunlar\u0131n nas\u0131l \u00f6nlenebilece\u011fi oldu\u011funu savunur. \u0130\u015fin en ironik yan\u0131, bu risklerin bizzat modern toplumun refah kaynaklar\u0131 olan sanayi ve teknoloji taraf\u0131ndan \u00fcretilmesidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta riskler de s\u0131n\u0131f mant\u0131\u011f\u0131na uyar, ancak ters y\u00f6nde i\u015fler: zenginlik yukar\u0131da, riskler ise a\u015fa\u011f\u0131da birikir. Ancak Beck’in “bumerang etkisi” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi olguyla bu durum de\u011fi\u015fir. N\u00fckleer serpinti veya k\u00fcresel \u0131s\u0131nma zengin-fakir ay\u0131rt etmez; riskler eninde sonunda onlar\u0131 yaratan merkezleri de vurur. Bu paradoks, modern toplumun idealini “e\u015fitlik”ten “g\u00fcvenlik”e kayd\u0131r\u0131r. Ancak Beck’in analizi burada bitmez. \u0130leri modernlik, zehri \u00fcretti\u011fi gibi panzehir potansiyelini de yarat\u0131r: refleksivite. Sistemin \u00fcretti\u011fi riskler, bizzat kurbanlar\u0131 taraf\u0131ndan sorgulanmaya ba\u015flar ve bu insanlar, bilimsel otoritelerle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fen yeni uzmanlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Holokost, Modernli\u011fin Bir Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 De\u011fil, Mant\u0131ksal Bir Sonucuydu<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu, belki de listedeki en sars\u0131c\u0131 ve rahats\u0131z edici iddiad\u0131r. Zygmunt Bauman, Holokost’u modern uygarl\u0131\u011f\u0131n bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ya da bir anormallik olarak g\u00f6rmeyi reddeder. Aksine, Holokost’un modern b\u00fcrokratik rasyonelli\u011fin m\u00fckemmel bir \u00f6rne\u011fi, adeta bir paradigmas\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrer. Bauman’a g\u00f6re, soyk\u0131r\u0131m\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan her “malzeme” asl\u0131nda modern d\u00fcnyaya ait “normal” unsurlard\u0131: end\u00fcstriyel fabrika sistemi, verimli hiyerar\u015fik b\u00fcrokrasi, bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma ve g\u00f6revlerin ahlaki sorumluluktan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu, modernli\u011fin en gurur duydu\u011fu rasyonelli\u011fin, ahlaki bir pusula olmadan ne kadar canavarca bir araca d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011finin en karanl\u0131k kan\u0131t\u0131d\u0131r. Kitlesel imha, \u00f6fkeli kalabal\u0131klar\u0131n de\u011fil, i\u015flerini so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla ve metodik bir \u015fekilde yapan rasyonel b\u00fcrokratlar\u0131n eseriydi. Bauman’\u0131n analizindeki en t\u00fcyler \u00fcrpertici ger\u00e7ek ise bu rasyonel sistemin, kurbanlar\u0131n\u0131 kendi yok olu\u015f s\u00fcre\u00e7lerinin b\u00fcrokratik bir par\u00e7as\u0131 haline getirmesidir. Yahudi cemaat liderleri, Naziler i\u00e7in gerekli kay\u0131tlar\u0131 tutmu\u015f, gettolar\u0131 y\u00f6netmi\u015f ve hatta imha edilecek ki\u015filerin listelerini haz\u0131rlayarak onlar\u0131 toplama noktalar\u0131na “minimum sorunla” teslim etmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n “Ger\u00e7ek \u015fu ki, Holokost’un her ‘malzemesi’ -onu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan o pek \u00e7ok \u015feyin hepsi- normaldi; ‘normal’ derken al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k anlam\u0131nda de\u011fil… ama uygarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, onun yol g\u00f6sterici ruhu, \u00f6ncelikleri, d\u00fcnyaya i\u00e7kin vizyonu hakk\u0131nda bildi\u011fimiz her \u015feyle tamamen uyumlu olmas\u0131 anlam\u0131nda normaldi.”<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n “Kat\u0131” Modernlikten Her \u015eeyin Ak\u0131\u015fkan Oldu\u011fu “S\u0131v\u0131” Modernli\u011fe Ge\u00e7tik<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Zygmunt Bauman’a g\u00f6re, modernlik kendi i\u00e7inde de bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmi\u015ftir. Erken veya “kat\u0131” modernlik, b\u00fcy\u00fck fabrikalar, devasa b\u00fcrokrasiler ve \u00f6m\u00fcr boyu s\u00fcren kariyerler gibi kal\u0131c\u0131 yap\u0131lar \u00fczerine kuruluydu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise “s\u0131v\u0131 modernite” ad\u0131 verilen yeni bir evredeyiz. Bu evrede her \u015fey ge\u00e7ici, ak\u0131\u015fkan ve s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim halindedir. Art\u0131k roller tersine d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr: K\u00fcresel elitler, f\u0131rsatlardan yararlanmak i\u00e7in olabildi\u011fince \u00f6zg\u00fcr ve hareketliyken; yoksullar belirli bir yere ve g\u00fcvencesizli\u011fe s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu ak\u0131\u015fkanl\u0131k, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ya\u015fam deneyimimizi derinden \u015fekillendirir. \u00d6rne\u011fin, \u00f6m\u00fcr boyu kariyerler yerini ge\u00e7ici ve proje bazl\u0131 i\u015flerin norm haline geldi\u011fi “gig ekonomisi”ne b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130li\u015fkilerde, \u00f6m\u00fcr boyu ba\u011fl\u0131l\u0131k yerine, daha tatmin edici bir se\u00e7enek \u00e7\u0131kana kadar s\u00fcren “seri tek e\u015flilik” yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kimlik bile kat\u0131 bir varl\u0131k olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, s\u00fcrekli olarak sosyal medyada ki\u015fisel bir marka yaratma ve yenileme bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u015fekillenen ak\u0131\u015fkan bir projeye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Art\u0131k hi\u00e7bir \u015fey kal\u0131c\u0131 de\u011fildir; her \u015fey bir sonraki “daha iyi” se\u00e7enek gelene kadar ge\u00e7icidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Modern Birey Anlam Aray\u0131\u015f\u0131nda Kaybolmu\u015f ve Yaln\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Filozof Charles Taylor, “modernli\u011fin huzursuzlu\u011fu” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir durumdan bahseder. Taylor’a g\u00f6re modern bireyler, kendilerine anlam ve ahlaki bir \u00e7er\u00e7eve sunan ortak k\u00fclt\u00fcrel anlat\u0131lardan, geleneklerden ve dini inan\u00e7lardan kopmu\u015flard\u0131r. Bu kopu\u015f, bireyi varolu\u015fsal bir y\u00f6ns\u00fczl\u00fck ve anlams\u0131zl\u0131k hissiyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bo\u015flu\u011fu doldurmak i\u00e7in modern birey kendine d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu s\u00fcre\u00e7te iki temel benlik ideali ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bir yanda, kaotik d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 d\u0131\u015far\u0131da tutmak i\u00e7in ak\u0131l ve mant\u0131ktan koruyucu duvarlar \u00f6ren, mesafeli kontrol\u00fc y\u00fccelten “tamponlu benlik” vard\u0131r. Di\u011fer yanda ise i\u00e7sel, duygusal bir hakikati d\u0131\u015fa vurmak i\u00e7in bu duvarlar\u0131 y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fan, ham duyguyu ve kendini ifade etmeyi her \u015feyin \u00fcst\u00fcnde tutan “otantik benlik” yer al\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki “ger\u00e7ek benli\u011fini bulma” tak\u0131nt\u0131s\u0131 bu otantiklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Ancak bu otantiklik aray\u0131\u015f\u0131, bireyi ironik bir \u015fekilde daha da yaln\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc benzersiz bir i\u00e7sel bene yap\u0131lan bu yo\u011fun odaklanma, Taylor’a g\u00f6re istikrarl\u0131 bir kimli\u011fin as\u0131l kayna\u011f\u0131 olan ortak ahlaki \u00e7er\u00e7eveleri ve toplumsal ba\u011flar\u0131 de\u011fersizle\u015ftirir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n ————————————————————————<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren Bir Kapan\u0131\u015f<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu sosyolojik portreleri bir araya getirdi\u011fimizde, ilerleme ve ayd\u0131nlanma masal\u0131n\u0131n yerini \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k bir tablo al\u0131r. Kar\u015f\u0131m\u0131zda, kontrol edemedi\u011fimiz bir “ezici g\u00fcc\u00fcn” (Giddens) \u00fczerinde ilerleyen, kendi \u00fcretti\u011fi risklerle (Beck) bo\u011fu\u015fan ve rasyonel motorunun en insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 potansiyelleri (Bauman) her an tetiklenebilecek bir d\u00fcnya vard\u0131r. Bu d\u00fcnya, her \u015feyin s\u00fcrekli akt\u0131\u011f\u0131, hi\u00e7bir \u015feyin kal\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 “s\u0131v\u0131” bir zeminde (Bauman) var olurken, sakinleri ortak anlam \u00e7er\u00e7evelerini yitirmi\u015f, “otantik” ama yaln\u0131z bireyler (Taylor) olarak kendi i\u00e7lerinde kaybolmu\u015flard\u0131r. Bu fikirler, modern d\u00fcnya hakk\u0131ndaki basit ve iyimser varsay\u0131mlar\u0131m\u0131za ciddi birer meydan okumad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Peki, bu kontrol edilemez, risk dolu, ak\u0131\u015fkan ve anlam\u0131 s\u00fcrekli sorgulanan modern d\u00fcnyada, hem bireysel hem de kolektif olarak sa\u011flam bir zemin ve ger\u00e7ek bir ba\u011f kurmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Modernli\u011fi ilerlemenin, akl\u0131n ve kontrol\u00fcn nihai zaferi olarak g\u00f6rmeye \u015fartland\u0131r\u0131ld\u0131k. Bilimsel ke\u015fiflerin, teknolojik harikalar\u0131n ve bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z fikri, konforlu bir yan\u0131lsama sunar. Ancak, sosyolojinin en parlak zihinlerinden baz\u0131lar\u0131 bu pembe tabloyu tuzla buz ediyor. Onlara g\u00f6re modern d\u00fcnya, sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n aksine, kontrol\u00fcm\u00fczden \u00e7\u0131km\u0131\u015f, kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 risklerle bo\u011fu\u015fan, istikrars\u0131z ve hatta mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n en karanl\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-78","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kavramlarkuramlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":205,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions\/205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}