{"id":512,"date":"2026-04-27T08:00:59","date_gmt":"2026-04-27T08:00:59","guid":{"rendered":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=512"},"modified":"2026-01-05T10:28:16","modified_gmt":"2026-01-05T10:28:16","slug":"uzun-yirminci-yuzyil-giovanni-arrighi-kultur-medya-ve-ideoloji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=512","title":{"rendered":"Uzun Yirminci Y\u00fczy\u0131l-Giovanni Arrighi (K\u00fclt\u00fcr, Medya ve \u0130deoloji)"},"content":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc Anlamak \u0130\u00e7in Ge\u00e7mi\u015fe Bakmak<\/strong>
\n\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz k\u00fcresel ortam, bir\u00e7o\u011fumuza kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 gelebilir. Finansal piyasalardaki ani dalgalanmalar, ekonomik g\u00fc\u00e7 merkezlerinin Bat\u0131’dan Do\u011fu’ya kaymas\u0131 ve artan siyasi istikrars\u0131zl\u0131klar, olaylar\u0131n kontrol d\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde ilerledi\u011fi hissini yarat\u0131yor. Peki ya t\u00fcm bu kaos, asl\u0131nda yeni bir \u015fey de\u011fil de, son 500 y\u0131l\u0131n gizli i\u015fletim sistemini olu\u015fturan, kendini tekrar eden, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131ysa? Bu g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte karma\u015f\u0131k olaylar, asl\u0131nda k\u00fcresel sistemi \u015fekillendiren derin ve ritmik bir desenin son halkas\u0131 olabilir. Bu makalenin amac\u0131, tarihsel sosyolog Giovanni Arrighi’nin kapitalizmin uzun tarihine ili\u015fkin analizinden dam\u0131t\u0131lan be\u015f \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ve ezber bozan dersi ortaya koymakt\u0131r. Bu dersler, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc ve gelecekteki olas\u0131l\u0131klar\u0131 anlamak i\u00e7in bize g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mercek sunarak, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz an\u0131 de\u015fifre etmemizi sa\u011flayacak.<\/p>\n

Kapitalizm, Sand\u0131\u011f\u0131n\u0131z Gibi “Serbest Piyasa” De\u011fil, Onun Tam Z\u0131tt\u0131d\u0131r<\/strong>
\nEn temel yan\u0131lg\u0131lardan biri, kapitalizmi serbest rekabet ve \u015feffaf piyasalarla bir tutmakt\u0131r. Arrighi’nin, \u00fcnl\u00fc tarih\u00e7i Fernand Braudel’den \u00f6d\u00fcn\u00e7 ald\u0131\u011f\u0131 kavramsal \u00e7er\u00e7eve, bu ikisi aras\u0131nda temel bir ayr\u0131m yapar. Bu ayr\u0131ma g\u00f6re “piyasa ekonomisi”, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan, esnaf\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck t\u00fcccarlar\u0131n ve t\u00fcketicilerin al\u0131m sat\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131, fiyatlar\u0131n arz ve talebe g\u00f6re \u015feffaf bir \u015fekilde belirlendi\u011fi, Braudel’in deyimiyle “g\u00fcne\u015fli, ayd\u0131nl\u0131k d\u00fcnyad\u0131r”. Kapitalizm ise bu katman\u0131n \u00fczerinde i\u015fleyen, b\u00fcy\u00fck oyuncular\u0131n ve y\u00fcksek finans\u0131n bulundu\u011fu “g\u00f6lgeli bir b\u00f6lgedir”. Bu \u00fcst katman, s\u0131radan piyasa kurallar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda hareket etme g\u00fcc\u00fcne sahip akt\u00f6rlerden olu\u015fur. Y\u00fcksek finans, tekelci operasyonlar ve devletle ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler kuran b\u00fcy\u00fck sermaye gruplar\u0131, t\u00fcm ekonomik sekt\u00f6rleri uzaktan manip\u00fcle edebilirler. Braudel bu durumu \u015f\u00f6yle \u00f6zetler: Bu ikinci g\u00f6lgeli b\u00f6lge, pazar ekonomisinin ayd\u0131nl\u0131k d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fczerinde gezinen ve tabiri caizse onun \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturan b\u00f6lge, bana g\u00f6re kapitalizmin g\u00f6zde alan\u0131n\u0131 temsil eder… Bu b\u00f6lge olmadan kapitalizm d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez: ikamet etti\u011fi ve serpildi\u011fi yer buras\u0131d\u0131r. (Braudel 1981: 24) Bu ayr\u0131m, kapitalizmin serbest rekabetle e\u015f anlaml\u0131 oldu\u011fu mitini y\u0131kar. Aksine, ger\u00e7ek kapitalizmin, basit piyasan\u0131n kurallar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda veya \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in, genellikle devlet yard\u0131m\u0131yla avantajlar yaratmaya dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu anlamda kapitalizm, piyasan\u0131n kendisi de\u011fil, onun tam z\u0131tt\u0131, yani bir “anti-piyasad\u0131r” (contre-march\u00e9). Bu temel ayr\u0131m, sonraki derslerde g\u00f6rece\u011fimiz her \u015feyin anahtar\u0131d\u0131r; zira tarihin en b\u00fcy\u00fck sermaye birikimleri, piyasay\u0131 serbest b\u0131rakarak de\u011fil, onu ustaca y\u00f6neterek ve hatta ona h\u00fckmederek ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Finans Sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn Y\u00fckseli\u015fi, Bir G\u00fcc\u00fcn Zirvesi De\u011fil, “Sonbahar\u0131n\u0131n” \u0130\u015faretidir<\/strong>
\nTarih, bize net bir d\u00f6ng\u00fcsel desen g\u00f6sterir: her b\u00fcy\u00fck ekonomik g\u00fc\u00e7, y\u00fckseli\u015f d\u00f6neminde \u00fcretim ve ticarete odaklan\u0131r (maddi geni\u015fleme evresi). Ancak bu g\u00fcc\u00fcn egemenli\u011fi olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ve s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, sermaye art\u0131k mal \u00fcretmekten de\u011fil, paradan para kazanmaktan (finansal geni\u015fleme evresi) daha fazla k\u00e2r elde etmeye ba\u015flar. Fernand Braudel, bu durumu g\u00fc\u00e7l\u00fc bir metaforla a\u00e7\u0131klar: Bir “finansal geni\u015fleme”, b\u00fcy\u00fck bir kapitalist geli\u015fmenin “sonbahar alametidir”. Bu, egemen bir ekonomik g\u00fcc\u00fcn odak noktas\u0131n\u0131 somut \u00fcretimden soyut finansal i\u015flemlere kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, hakimiyet d\u00f6neminin olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve sonuna yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu kendini tekrarlayan desen, son 500 y\u0131lda defalarca g\u00f6zlemlenmi\u015ftir:<\/p>\n

\u2022 15. y\u00fczy\u0131ldan 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na uzanan Ceneviz d\u00f6ng\u00fcs\u00fc: Cenevizli kapitalistlerin ticaretten y\u00fcksek finansa ge\u00e7i\u015fi.
\n\u2022 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcne yay\u0131lan Hollanda d\u00f6ng\u00fcs\u00fc: Hollandal\u0131lar\u0131n ticaretten \u00e7ekilip “Avrupa’n\u0131n bankac\u0131lar\u0131” haline gelmesi.
\n\u2022 19. Y\u00fczy\u0131l Sonu \u0130ngiltere’si: Sanayi devriminin ard\u0131ndan \u0130ngiliz sermayesinin k\u00fcresel finansa y\u00f6nelmesi.
\n\u2022 1970’ler Sonras\u0131 ABD: Fordizm-Keynes\u00e7ilik sonras\u0131 Amerikan sermayesinin benzer bir finansal yola girmesi.<\/p>\n

Braudel bu kilit noktay\u0131 \u015f\u00f6yle vurgular: Bu d\u00fczeydeki her kapitalist geli\u015fme, finansal geni\u015fleme a\u015famas\u0131na ula\u015farak bir anlamda kendi olgunlu\u011funu ilan etmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: Bu bir sonbahar i\u015faretidir. (Braudel 1984: 246) Bu tarihsel desen, 1970’lerden bu yana k\u00fcresel ekonomide ya\u015fanan devasa finansalla\u015fmay\u0131 anlamak i\u00e7in kritik bir perspektif sunar ve ABD liderli\u011findeki d\u00fczenin sonbahar\u0131na girdi\u011finin bir i\u015fareti olabilir. Peki, bu tarihsel sonbaharlar\u0131n ard\u0131ndan ne t\u00fcr yeni “ilkbaharlar” do\u011fdu?<\/p>\n

Kapitalizm Devletlere Ra\u011fmen De\u011fil, Devletler Sayesinde B\u00fcy\u00fcd\u00fc<\/strong>
\nPop\u00fcler anlat\u0131, devleti kapitalizmin ve serbest giri\u015fimin d\u00fc\u015fman\u0131 olarak konumland\u0131r\u0131r. Ancak tarih, tam tersi bir ili\u015fkiye i\u015faret ediyor: kapitalizm ve modern devletler, birbirlerini besleyen bir ittifak i\u00e7inde birlikte b\u00fcy\u00fcd\u00fcler. Arrighi, devletlerin geni\u015flemek ve sava\u015flar\u0131 finanse etmek i\u00e7in sermayeye, kapitalistlerin ise \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in devletlere ihtiya\u00e7 duydu\u011funu belirtir. Ancak bu ittifak\u0131n en kritik ve e\u015fsiz y\u00f6n\u00fc, tek bir devletin varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, Avrupa’daki devletler aras\u0131 rekabet sisteminin kendisiydi. Bu durumu anlamak i\u00e7in iki farkl\u0131 g\u00fc\u00e7 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ay\u0131rt etmek gerekir. Birincisi, g\u00fcc\u00fc bir b\u00f6lgenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve n\u00fcfusuyla \u00f6zde\u015fle\u015ftiren b\u00f6lgeselci mant\u0131kt\u0131r. Bu mant\u0131\u011f\u0131n en saf \u00f6rne\u011fi Ming \u00c7ini’dir. \u00c7in, deniza\u015f\u0131r\u0131 ke\u015fifler yapacak teknolojiye sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, riskli ticari geni\u015fleme yerine b\u00f6lgesel istikrar\u0131 \u00f6nceleyerek donanmas\u0131n\u0131 geri \u00e7ekmi\u015ftir. Tek bir devasa imparatorluk olarak, d\u0131\u015far\u0131daki mobil sermayeyi kendine \u00e7ekme gibi bir zorunlulu\u011fu yoktu. \u0130kincisi ise g\u00fcc\u00fc sermaye \u00fczerindeki kontrolle \u00f6zde\u015fle\u015ftiren kapitalist mant\u0131kt\u0131r. Bu mant\u0131kta toprak, yaln\u0131zca daha fazla servet biriktirmenin bir arac\u0131d\u0131r. Avrupa’da hi\u00e7bir b\u00f6lgeselci g\u00fcc\u00fcn di\u011ferlerine tamamen hakim olamamas\u0131, devletleri s\u00fcrekli bir rekabete soktu. Hepsi, hareketli sermayeyi kendi taraf\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in birbirleriyle yar\u0131\u015fmak zorundayd\u0131. Bu s\u0131f\u0131r toplaml\u0131 oyun, sermaye sahiplerine muazzam bir pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fc verdi ve devletleri, kapitalistlerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumaya ve te\u015fvik etmeye itti. Bu e\u015fsiz rekabet\u00e7i Avrupa ba\u011flam\u0131, kapitalizmin son 500 y\u0131ldaki patlay\u0131c\u0131 b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in m\u00fckemmel bir kulu\u00e7ka ortam\u0131 yaratt\u0131.<\/p>\n

Her Yeni D\u00fcnya G\u00fcc\u00fc, \u0130mparatorluk “\u0130\u015fini” Bir \u00dcst Seviyeye Ta\u015f\u0131yarak Y\u00fckseldi<\/strong>
\nKapitalist d\u00fcnya sistemindeki liderlik, bir g\u00fcc\u00fcn yerini rastgele bir ba\u015fkas\u0131na b\u0131rakmas\u0131yla el de\u011fi\u015ftirmez. Aksine, bu s\u00fcre\u00e7 evrimsel bir ilerleme deseni izler. Her yeni hegemon g\u00fc\u00e7, bir \u00f6ncekini, daha \u00f6nce sistemin d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lan maliyetleri kendi organizasyon yap\u0131s\u0131 i\u00e7ine alarak (i\u00e7selle\u015ftirerek) a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu evrim, kapitalizmin belirsizli\u011fi ortadan kald\u0131rma ve \u00e7evresini kontrol etme d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fc yans\u0131t\u0131r; yani 1. Derste g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz “g\u00fcne\u015fli” piyasadan, kontroll\u00fc “g\u00f6lgeli” anti-piyasaya do\u011fru at\u0131lan ad\u0131mlard\u0131r. Tarihteki \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck hegemonya ge\u00e7i\u015fi bu deseni a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterir:<\/p>\n

1. Ceneviz’den Hollanda’ya:<\/strong> Koruma Maliyetleri: Cenevizli kapitalistler, ticari operasyonlar\u0131n\u0131 askeri olarak korumak i\u00e7in \u0130spanya gibi ba\u015fka g\u00fc\u00e7lere g\u00fcvendiler (maliyetleri d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131rd\u0131lar). Hollanda ise, Hollanda Do\u011fu Hindistan \u015eirketi (VOC) gibi, askeri ve ticari i\u015flevleri tek bir yap\u0131da birle\u015ftiren g\u00fc\u00e7l\u00fc organizasyonlar yaratt\u0131. B\u00f6ylece koruma maliyetlerini i\u00e7selle\u015ftirerek daha verimli ve kendine yeterli hale geldiler.
\n2. Hollanda’dan Britanya’ya:<\/strong> \u00dcretim Maliyetleri: Hollanda esas olarak ticaret ve finansa odaklanm\u0131\u015f, \u00fcretimi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7de ba\u015fkalar\u0131na b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Britanya ise ticari imparatorlu\u011funu g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sanayi taban\u0131yla (“d\u00fcnyan\u0131n at\u00f6lyesi”) birle\u015ftirerek bir ad\u0131m \u00f6teye ge\u00e7ti. B\u00f6ylece \u00fcretim maliyetlerini i\u00e7selle\u015ftirerek daha kapsaml\u0131 bir g\u00fc\u00e7 sistemi yaratt\u0131.
\n3. Britanya’dan ABD’ye:<\/strong> \u0130\u015flem Maliyetleri: Britanya sistemi, piyasa taraf\u0131ndan koordine edilen \u00e7ok say\u0131da k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli firmadan olu\u015fan “esnek” bir a\u011fd\u0131. Bir Britanya firmas\u0131n\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 tedarik\u00e7iler, nakliyeciler ve distrib\u00fct\u00f6rlerle pazarl\u0131k yapmas\u0131 ve s\u00f6zle\u015fme imzalamas\u0131 gerekiyordu; bunlar\u0131n hepsi birer “i\u015flem maliyetiydi”. ABD ise hakimiyetini, Ford veya General Motors gibi devasa, dikey olarak b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f \u015firketler yaratarak kurdu. Bu \u015firketler kau\u00e7uk tarlalar\u0131ndan \u00e7elik fabrikalar\u0131na, montaj hatlar\u0131ndan bayiliklere kadar her \u015feye sahipti. B\u00f6ylece piyasa pazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015firket i\u00e7i yaz\u0131\u015fmalarla de\u011fi\u015ftirerek i\u015flem maliyetlerini i\u00e7selle\u015ftirdiler.<\/p>\n

Bu desen, kapitalist g\u00fcc\u00fcn tarihsel olarak daha b\u00fcy\u00fck, daha karma\u015f\u0131k ve \u00f6rg\u00fctsel olarak daha yetenekli formlara do\u011fru a\u00e7\u0131k bir y\u00f6r\u00fcnge izledi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Tarihte \u0130lk Kez Askeri G\u00fc\u00e7 ve Para G\u00fcc\u00fc Farkl\u0131 Ellerde Toplan\u0131yor<\/strong>
\n\u00d6nceki d\u00f6rt dersin ortaya koydu\u011fu tarihsel anlat\u0131, bizi g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir duruma getiriyor: k\u00fcresel g\u00fcc\u00fcn ikiye ayr\u0131lmas\u0131. Arrighi’nin tespitine g\u00f6re, bug\u00fcnk\u00fc k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 konfig\u00fcrasyonu tarihte bir ilktir. Bir yanda, Amerika Birle\u015fik Devletleri k\u00fcresel askeri g\u00fc\u00e7 \u00fczerinde neredeyse tam bir tekele sahiptir. Di\u011fer yanda ise, finansal g\u00fc\u00e7 ve sermaye fazlas\u0131 \u00fczerindeki kontrol, kararl\u0131 bir \u015fekilde Do\u011fu Asya’ya (\u00f6nce Japonya, \u015fimdi ise giderek artan bir \u015fekilde \u00c7in) kaym\u0131\u015ft\u0131r. Bu ayr\u0131m, ge\u00e7mi\u015ften radikal bir kopu\u015ftur. Kapitalizmin tarihi boyunca hegemon g\u00fc\u00e7 (ister Hollanda, ister Britanya, isterse zirvesindeki ABD olsun) her zaman hem askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc hem de finansal hakimiyeti elinde tutmu\u015ftur. G\u00fc\u00e7lerinin anahtar\u0131 bu birle\u015fimdi. Bu e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f ayr\u0131m, son 500 y\u0131l\u0131n tarihsel desenlerinin art\u0131k ge\u00e7erli olmayabilece\u011fi anlam\u0131na geliyor ve d\u00fcnyay\u0131 kritik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir yol ayr\u0131m\u0131nda b\u0131rak\u0131yor. Arrighi’nin analizi, bu durumun \u00fc\u00e7 muhtemel ve birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 sonuca yol a\u00e7abilece\u011fini ima ediyor:<\/p>\n

1.<\/strong> ABD, askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kullanarak finansal olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc Do\u011fu Asya’dan “koruma bedeli” talep etti\u011fi yeni bir k\u00fcresel imparatorluk kurabilir.
\n2.<\/strong> G\u00fc\u00e7 merkezleri aras\u0131ndaki bu ayr\u0131m, \u015fiddetli ve kaotik bir ara d\u00f6neme yol a\u00e7abilir.
\n3.<\/strong> Askeri g\u00fcce dayanmayan, Do\u011fu Asya merkezli tamamen yeni bir t\u00fcr d\u00fcnya piyasa toplumu ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n

Bu keskin se\u00e7enekler, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz an\u0131n ne kadar kritik oldu\u011funu ve gelece\u011fin ne denli belirsiz oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/p>\n

Tarihin Kav\u015fa\u011f\u0131nda<\/strong>
\nG\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, tarih bize kapitalizmin serbest piyasan\u0131n z\u0131tt\u0131 oldu\u011funu, finansal geni\u015flemelerin bir “sonbahar” i\u015fareti oldu\u011funu, devletler aras\u0131 rekabetin sistemi besledi\u011fini, her yeni g\u00fcc\u00fcn maliyetleri i\u00e7selle\u015ftirerek y\u00fckseldi\u011fini ve bug\u00fcn askeri ile finansal g\u00fcc\u00fcn tehlikeli bir \u015fekilde ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretir. Bu desenleri anlamak, zaman\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcrb\u00fclans\u0131nda yolumuzu bulmak i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. E\u011fer tarih bize finansal geni\u015flemelerin sistemik krizlerin habercisi oldu\u011funu \u00f6\u011fretiyorsa, d\u00fcnya d\u00fczenini yeniden \u015fekillendirecek olan \u015fey bir sonraki ‘imparatorluk’ mu olacak, yoksa kapitalizmin daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fi tamamen yeni bir sistem mi?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc Anlamak \u0130\u00e7in Ge\u00e7mi\u015fe Bakmak \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz k\u00fcresel ortam, bir\u00e7o\u011fumuza kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 gelebilir. Finansal piyasalardaki ani dalgalanmalar, ekonomik g\u00fc\u00e7 merkezlerinin Bat\u0131’dan Do\u011fu’ya kaymas\u0131 ve artan siyasi istikrars\u0131zl\u0131klar, olaylar\u0131n kontrol d\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde ilerledi\u011fi hissini yarat\u0131yor. Peki ya t\u00fcm bu kaos, asl\u0131nda yeni bir \u015fey de\u011fil de, son 500 y\u0131l\u0131n gizli i\u015fletim sistemini olu\u015fturan, kendini tekrar […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-512","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kavramlarkuramlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=512"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":514,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/512\/revisions\/514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}