{"id":405,"date":"2026-03-19T08:00:08","date_gmt":"2026-03-19T08:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=405"},"modified":"2025-12-19T09:07:20","modified_gmt":"2025-12-19T09:07:20","slug":"iktidar-soylem-ve-ozne-post-yapisalci-dusunce-hegemonyayi-yeniden-dusunmek-ernesto-laclau-chantal-mouffe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=405","title":{"rendered":"Hegemonyay\u0131 Yeniden D\u00fc\u015f\u00fcnmek-Ernesto Laclau & Chantal Mouffe (\u0130ktidar, S\u00f6ylem ve \u00d6zne: Post-Yap\u0131salc\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnce)"},"content":{"rendered":"
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz siyasetinin karma\u015f\u0131k dokusuna bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, elimizdeki eski haritalar\u0131n art\u0131k i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ederiz. Sa\u011f-sol gibi klasik ayr\u0131mlar, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi gibi temel paradigmalar, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ak\u0131\u015fkan siyasi kimliklerini, beklenmedik ittifaklar\u0131n\u0131 ve aniden parlayan toplumsal hareketlerini a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kal\u0131yor. Bir zamanlar birbirine d\u00fc\u015fman olan gruplar\u0131n ortak bir ama\u00e7 u\u011fruna bir araya geldi\u011fini, bir zamanlar yekpare g\u00f6r\u00fcnen kimliklerin ise say\u0131s\u0131z par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 manzara kar\u015f\u0131s\u0131nda, siyaseti anlamak i\u00e7in yeni bir gramere, yeni bir s\u00f6zl\u00fc\u011fe ihtiyac\u0131m\u0131z var.\u00a0<\/span>\u0130\u015fte bu ihtiyaca yan\u0131t veren iki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr var: Ernesto Laclau ve Chantal Mouffe. Onlar\u0131n 1985’te yay\u0131mlanan “Hegemonya ve Sosyalist Strateji” adl\u0131 ba\u015fyap\u0131t\u0131, siyasetin temel i\u015fleyi\u015fine, kimliklerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa ve toplumsal de\u011fi\u015fimin nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa dair ezber bozan fikirler sunarak siyaset teorisinde bir devrim yaratt\u0131. Bu eser, siyasetin \u00f6z\u00fcnde ne oldu\u011funa dair en temel varsay\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 sorgulamam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor.\u00a0<\/span>Bu yaz\u0131, Laclau ve Mouffe’un bu karma\u015f\u0131k teorisinden en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131, en sars\u0131c\u0131 ve en ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 be\u015f temel \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 dam\u0131tarak sunmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Bu fikirler, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyay\u0131 ve kendi siyasi konumumuzu daha derinlemesine anlamak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc birer anahtar niteli\u011finde.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
“Toplum” Asl\u0131nda \u0130mk\u00e2ns\u0131z Bir Hedef<\/b><\/div>\n
G\u00fcndelik dilde “toplum” kelimesini kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, genellikle herkesin \u00fczerinde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 temel kurallar\u0131 olan, kendi i\u00e7inde tutarl\u0131, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc ve istikrarl\u0131 bir yap\u0131 hayal ederiz. Bu yap\u0131, altta yatan yasalarla i\u015fleyen, bir nevi tamamlanm\u0131\u015f bir projedir. Laclau ve Mouffe, bu yayg\u0131n kan\u0131ya radikal bir \u015fekilde meydan okur. Onlara g\u00f6re “toplum” diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey, hi\u00e7bir zaman tam olarak ula\u015f\u0131lamayan, s\u00fcrekli in\u015fa edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan “imk\u00e2ns\u0131z bir nesnedir”.\u00a0<\/span>Sosyal alan, do\u011fas\u0131 gere\u011fi \u00e7at\u0131\u015fmalarla, farkl\u0131 ve birbiriyle \u00e7eli\u015fen anlamlarla ve tamamlanmam\u0131\u015fl\u0131klarla doludur. Bu y\u00fczden sosyal alan hi\u00e7bir zaman tam olarak “kapanamaz”, yani b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc ve istikrarl\u0131 bir yap\u0131 haline gelemez. Her zaman bir anlam fazlas\u0131, her zaman bir \u00e7at\u0131\u015fma potansiyeli vard\u0131r. “Toplum”, bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 evcille\u015ftirme ve istikrarl\u0131 bir d\u00fczen kurma \u00e7abas\u0131n\u0131n ad\u0131d\u0131r, ama bu \u00e7aba asla nihai ba\u015far\u0131ya ula\u015famaz.\u00a0<\/span>Bu fikrin \u00f6nemi \u015furadad\u0131r: E\u011fer m\u00fckemmel, uyumlu ve \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z bir toplum hedefi imk\u00e2ns\u0131zsa, o zaman siyaset, toplumsal hayatta bir anomali, bir ar\u0131za veya \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken ge\u00e7ici bir sorun de\u011fildir. Aksine, siyaset sosyal hayat\u0131n kal\u0131c\u0131, kurucu ve temel bir \u00f6zelli\u011fidir. Bu durum, neden her siyasi projenin eninde sonunda yeni sorunlar ve d\u0131\u015flanm\u0131\u015fl\u0131klar yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tarihin sonunu ilan eden \u00fctopyalar\u0131n neden daima ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahk\u00fbm oldu\u011funu a\u00e7\u0131klar.\u00a0<\/span>E\u011fer sosyal olan, kendini anla\u015f\u0131l\u0131r ve kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir toplum bi\u00e7iminde sabitlemeyi ba\u015faram\u0131yorsa, sosyal olan ancak bu imk\u00e2ns\u0131z nesneyi in\u015fa etme \u00e7abas\u0131 olarak var olur.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Siyasi Kimlikler Verili De\u011fil, \u0130n\u015fa Edilir<\/b><\/div>\n
Toplumun bu imk\u00e2ns\u0131z ve daima eksik do\u011fas\u0131, siyasetin as\u0131l i\u015flevinin ne oldu\u011fu sorusunu g\u00fcndeme getirir. E\u011fer siyaset, \u00f6nceden var olan bir d\u00fczeni y\u00f6netmek de\u011filse, o halde nedir? Laclau ve Mouffe’un cevab\u0131 devrimcidir: Siyaset, kimlik yaratma sanat\u0131d\u0131r.\u00a0<\/span>Siyaseti genellikle, \u00f6nceden var olan gruplar\u0131n (i\u015f\u00e7iler, burjuvazi, k\u00f6yl\u00fcler, orta s\u0131n\u0131f vb.) sabit ve “nesnel” \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi bir m\u00fccadele alan\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Laclau ve Mouffe, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc tam tersine \u00e7evirir. Onlara g\u00f6re siyasi kimliklerimiz do\u011fu\u015ftan gelmez veya ekonomik konumumuz taraf\u0131ndan otomatik olarak belirlenmez. “\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmak”, “\u00e7evreci olmak” veya “feminist olmak” gibi kimlikler, siyasi pratikler yoluyla in\u015fa edilir. Bu in\u015fa s\u00fcrecine “eklemleme” (articulation) ad\u0131n\u0131 verirler. Eklemleme, kendi do\u011falar\u0131 gere\u011fi belirli bir d\u00fczene girmeye \u00f6nceden yazg\u0131l\u0131 olmayan farkl\u0131 unsurlar\u0131 ortak bir s\u00f6ylem etraf\u0131nda bir araya getirme prati\u011fidir.\u00a0<\/span>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki, artan yak\u0131t fiyatlar\u0131ndan \u015fikayet eden kamyon \u015fof\u00f6rleri, g\u0131da g\u00fcvenli\u011finden endi\u015fe duyan t\u00fcketiciler ve ithal \u00fcr\u00fcnlerle rekabet edemeyen \u00e7ift\u00e7iler… Tek ba\u015flar\u0131na bu gruplar farkl\u0131 ve ayr\u0131d\u0131r. Ancak bir siyasi s\u00f6ylem, bu \u00fc\u00e7 farkl\u0131 talebi “\u00fcreten T\u00fcrkiye” ortak paydas\u0131nda birle\u015ftirip, hepsini “k\u00fcreselci politikalara” kar\u015f\u0131 bir “milli direni\u015f” olarak “eklemledi\u011finde”, ortaya yepyeni ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kolektif kimlik \u00e7\u0131kar. Dolay\u0131s\u0131yla siyasetin as\u0131l i\u015fi, “biz” ve “onlar” aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 \u00e7izerek yeni siyasi kimlikler yaratmakt\u0131r. Bu, bir zamanlar sadece ekonomik taleplerle an\u0131lan bir \u00e7ift\u00e7i grubunun, bug\u00fcn nas\u0131l “ulusal egemenli\u011fin savunucusu” veya “ekolojik dengenin koruyucusu” gibi yepyeni siyasi kimliklerle sahneye \u00e7\u0131kabildi\u011fini a\u00e7\u0131klar.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
D\u00fc\u015fman Olmadan “Biz” Olamay\u0131z<\/b><\/div>\n
Siyasi kimliklerin in\u015fa edildi\u011fini kabul etti\u011fimizde, bu in\u015fan\u0131n motorunun ne oldu\u011funu sormam\u0131z gerekir. Laclau ve Mouffe’a g\u00f6re kimlikler bo\u015flukta de\u011fil, temel bir mekanizma olan antagonizma yoluyla olu\u015fur. \u00c7at\u0131\u015fma, genellikle bir ar\u0131za veya diyalog yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken bir sorun olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak Laclau ve Mouffe i\u00e7in antagonizma, basit bir \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 de\u011fildir. Antagonizma, bir kimli\u011fin tam olarak kendisi olmas\u0131n\u0131 engelleyen bir “\u00f6teki”nin varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r ve bu haliyle her t\u00fcrl\u00fc nesnelli\u011fin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturur.\u00a0<\/span>Bu “\u00f6teki”nin varl\u0131\u011f\u0131, sadece bizim \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z\u0131 engellemekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda bizim kimli\u011fimizin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7izer ve bizi bir grup olarak bir araya getirir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, “biz” ancak bir “onlar”a kar\u015f\u0131 var olabiliriz. Bir grubun (“halk”, “i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131”, “millet”) kimli\u011fi, ancak kendisini tehdit eden veya varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan bir \u015feye kar\u015f\u0131 konumland\u0131\u011f\u0131nda sa\u011flamla\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla siyasi \u00e7at\u0131\u015fma, kimliklerin olu\u015fabilmesi i\u00e7in kurucu bir rol oynar. Bu fikir, en uzla\u015fmac\u0131 siyasi projelerin bile neden kendi kimli\u011fini tan\u0131mlamak i\u00e7in bir “\u00f6teki”ne (\u00f6rne\u011fin “a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k”, “pop\u00fclizm”, “kutupla\u015fma”) ihtiya\u00e7 duydu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serer.\u00a0<\/span>Antagonizma oldu\u011fu s\u00fcrece kendim i\u00e7in tam bir mevcudiyet olamam. Ama bana kar\u015f\u0131t olan g\u00fc\u00e7 de b\u00f6yle bir mevcudiyet de\u011fildir: onun nesnel varl\u0131\u011f\u0131 benim yoklu\u011fumun bir simgesidir…<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
T\u00fcm M\u00fccadeleler E\u015fit Derecede \u00d6nemlidir<\/b><\/div>\n
E\u011fer siyasetin temeli antagonizma ise, bu, toplumda potansiyel olarak \u00e7ok say\u0131da \u00e7at\u0131\u015fma hatt\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Bu durum, klasik Marksizmin tek bir “ana” \u00e7at\u0131\u015fma oldu\u011fu fikriyle do\u011frudan \u00e7eli\u015fir. Klasik Marksizm, tarihin motorunun “s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi” oldu\u011funu, cinsiyet, \u0131rk veya \u00e7evre gibi di\u011fer t\u00fcm m\u00fccadelelerin ikincil oldu\u011funu savunur.\u00a0<\/span>Laclau ve Mouffe, bu hiyerar\u015fik anlay\u0131\u015f\u0131 k\u00f6kten reddeder. Onlara g\u00f6re, kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcye kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadele, ontolojik olarak feminizmden, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan veya ekoloji m\u00fccadelesinden daha “temel” veya “\u00f6nemli” de\u011fildir. Bunlar\u0131n her biri, farkl\u0131 tahakk\u00fcm bi\u00e7imlerine kar\u015f\u0131 verilen me\u015fru ve \u00f6zerk m\u00fccadelelerdir. Sol siyasetin amac\u0131, bu farkl\u0131 m\u00fccadeleleri s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine tabi k\u0131lmak de\u011fil, aralar\u0131nda bir “denklik zinciri” (chain of equivalence) kurarak onlar\u0131 ortak bir hegemonik projede birle\u015ftirmektir. Bu zincir i\u00e7inde, her bir grubun kendine \u00f6zg\u00fc talepleri, ortak bir d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 duru\u015flar\u0131nda birbirini iptal eder ve hepsinin alt\u0131nda yatan ortak bir \u015feyi ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.\u00a0<\/span>\u00d6rne\u011fin, bir maden projesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan k\u00f6yl\u00fclerin m\u00fccadelesi, ayn\u0131 projeye \u00e7evresel nedenlerle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan \u015fehirli aktivistlerin m\u00fccadelesi ve b\u00f6lgedeki yerli halk\u0131n k\u00fclt\u00fcrel hak aray\u0131\u015f\u0131, ortak bir “d\u00fc\u015fmana” (\u015firket veya devlet politikas\u0131) kar\u015f\u0131 birle\u015fti\u011finde bir denklik zinciri olu\u015fturur. Bu anda, her grubun kendi \u00f6zg\u00fcl talebi, di\u011ferlerinin talepleriyle “e\u015fit” derecede \u00f6nemli hale gelir. Laclau ve Mouffe’un “radikal ve \u00e7o\u011fulcu demokrasi” ad\u0131n\u0131 verdikleri projenin temeli de tam olarak budur.\u00a0<\/span>Anti-kapitalist m\u00fccadelenin ‘ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 \u00f6zneleri’ d\u00f6nemi kesin olarak sona ermi\u015ftir.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Fikri Gelene\u011fi Reddetmek De\u011fil, D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek<\/b><\/div>\n
“Post-Marksizm” terimi, genellikle Marksizm’in modas\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fini ve basit\u00e7e reddedilmesi gerekti\u011fini ima eden bir etiket olarak anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu yayg\u0131n bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r.\u00a0<\/span>Laclau ve Mouffe i\u00e7in post-Marksist olmak, Marksist gelene\u011fi bir kenara atmak anlam\u0131na gelmez. Aksine, bu gelene\u011fin temel kategorilerini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektir. Onlar bu s\u00fcreci, “tortula\u015fma” (sedimentation) ve “yeniden etkinle\u015ftirme” (reactivation) kavramlar\u0131yla a\u00e7\u0131klar. Zamanla i\u015flevini yitirmi\u015f ve adeta birer feti\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f “tortula\u015fm\u0131\u015f” kavramlar (tarihsel zorunluluk, yekpare bir s\u0131n\u0131f \u00f6znesi, ekonominin son kertede belirleyicili\u011fi gibi), \u00f6zg\u00fcn kurulu\u015f eylemlerini gizler. “Yeniden etkinle\u015ftirme” ise bu eylemleri tekrar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lma, yani bu kavramlar\u0131 olu\u015fturan olumsal siyasi sentezleri ortaya \u00e7\u0131karma \u00e7abas\u0131d\u0131r. Bu, bir entelekt\u00fcel gelenekten hem beslenme hem de onu a\u015fma s\u00fcrecidir. Post-Marksizm, Marksizm’in miras\u0131n\u0131 ne kutsalla\u015ft\u0131r\u0131r ne de toptan reddeder; onu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn siyasi m\u00fccadeleleri i\u00e7in bir ara\u00e7 kutusuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Bu yakla\u015f\u0131m, entelekt\u00fcel ilerlemenin basit bir y\u0131k\u0131m de\u011fil, karma\u015f\u0131k bir yeniden in\u015fa s\u00fcreci oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Laclau ve Mouffe’un d\u00fc\u015f\u00fcncesinden dam\u0131tt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu be\u015f fikir; toplumun imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131, kimliklerin in\u015fas\u0131, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n kurucu rol\u00fc, m\u00fccadeleler aras\u0131 hiyerar\u015finin reddi ve entelekt\u00fcel gelenekle kurulan d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc ili\u015fki; bize siyaset i\u00e7in yeni bir gramer sunuyor. Bu gramer, siyasetin, sonucu \u00f6nceden belli olan, nesnel yasalarla i\u015fleyen bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fil; sonu gelmeyen, s\u00fcrekli devam eden bir anlam, kimlik ve hegemonya in\u015fa etme m\u00fccadelesi oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu ara\u00e7 seti, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz siyasetinin kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnen dinamiklerini \u2013 pop\u00fclizmin y\u00fckseli\u015fini, beklenmedik siyasi ittifaklar\u0131, yeni toplumsal hareketlerin neden birdenbire g\u00fc\u00e7lendi\u011fini \u2013 daha derinlemesine anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flar.\u00a0<\/span>Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler, bizi rahat ve bilindik cevaplardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131p zorlu sorularla ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131r. Belki de en can al\u0131c\u0131 soru \u015fudur: E\u011fer toplum, kimliklerimiz ve siyasi s\u0131n\u0131rlar hi\u00e7bir zaman nihai olarak sabitlenemiyorsa, bu durum bug\u00fcn bizim i\u00e7in hangi yeni eylem ve ittifak olanaklar\u0131n\u0131 do\u011furur?<\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz siyasetinin karma\u015f\u0131k dokusuna bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, elimizdeki eski haritalar\u0131n art\u0131k i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ederiz. Sa\u011f-sol gibi klasik ayr\u0131mlar, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi gibi temel paradigmalar, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ak\u0131\u015fkan siyasi kimliklerini, beklenmedik ittifaklar\u0131n\u0131 ve aniden parlayan toplumsal hareketlerini a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kal\u0131yor. Bir zamanlar birbirine d\u00fc\u015fman olan gruplar\u0131n ortak bir ama\u00e7 u\u011fruna bir araya geldi\u011fini, bir zamanlar yekpare g\u00f6r\u00fcnen kimliklerin ise […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-405","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kavramlarkuramlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/405","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=405"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/405\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":432,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/405\/revisions\/432"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}