{"id":387,"date":"2026-03-02T08:00:35","date_gmt":"2026-03-02T08:00:35","guid":{"rendered":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=387"},"modified":"2025-12-19T09:05:33","modified_gmt":"2025-12-19T09:05:33","slug":"iktidar-soylem-ve-ozne-post-yapisalci-dusunce-bilginin-arkeolojisi-michel-foucault","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/?p=387","title":{"rendered":"Bilginin Arkeolojisi-Michel Foucault (\u0130ktidar, S\u00f6ylem ve \u00d6zne: Post-Yap\u0131salc\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnce)"},"content":{"rendered":"<div class=\"paragraph heading2 ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"67\"><strong><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"67\">Tarihin Kendisini Yeniden D\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"108\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"108\">Tarihi nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz? Genellikle, insanl\u0131\u011f\u0131n fikirlerinin ve ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n kesintisiz bir \u00e7izgide ilerledi\u011fi, s\u00fcrekli bir geli\u015fim ve ilerleme hikayesi olarak&#8230; Sanki ge\u00e7mi\u015f, bug\u00fcne p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir nehir gibi akan, do\u011frusal bir \u00f6yk\u00fcd\u00fcr. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye sar\u0131l\u0131r\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc kimli\u011fin yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 formunu korur; farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 tasavvur etmeye, kopu\u015flar\u0131 ve da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131klar\u0131 tarif etmeye kar\u015f\u0131 \u00f6zel bir tiksinti duyar\u0131z.<\/span><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"510\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"510\">Peki ya size tarihin asl\u0131nda bir dizi kopu\u015f, kesinti ve hatta neyin s\u00f6ylenip d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilece\u011fini belirleyen gizli kurallarla dolu oldu\u011funu s\u00f6ylesek? Ya tarih, ilerlemenin de\u011fil, k\u0131r\u0131lmalar\u0131n ve farklar\u0131n alan\u0131ysa?\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"722\">\u0130\u015fte bu sars\u0131c\u0131 fikirlerin arkas\u0131ndaki isim, filozof Michel Foucault ve onun \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an eseri\u00a0<\/span><i class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"816\">Bilginin Arkeolojisi<\/i><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"836\">&#8216;dir. Bu kitap, ge\u00e7mi\u015fe bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 temelden de\u011fi\u015ftirecek bir y\u00f6ntem sunar. Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131,\u00a0<\/span><i class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"929\">Bilginin Arkeolojisi<\/i><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"949\">&#8216;nden \u00e7\u0131kar\u0131lacak ve tarihe dair t\u00fcm varsay\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131 sorgulatacak en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ve etkili d\u00f6rt dersi ke\u015ffetmektir.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"1063\"><\/div>\n<div class=\"paragraph heading2 ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"1063\"><strong><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"1063\">Tarih P\u00fcr\u00fczs\u00fcz Bir Nehir De\u011fil, K\u0131r\u0131lmalarla Dolu Bir Aland\u0131r<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"1124\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"1124\">Foucault, &#8220;d\u00f6nemler,&#8221; &#8220;y\u00fczy\u0131llar&#8221; veya &#8220;\u00e7a\u011f\u0131n ruhu&#8221; gibi geleneksel tarihsel birimlerin, tarihsel de\u011fi\u015fimin ger\u00e7ek do\u011fas\u0131n\u0131 gizleyen yapay kurgular oldu\u011funu savunur. Foucault, &#8220;tek bir zihnin veya kolektif bir zihniyetin kat\u0131, homojen tezah\u00fcrleri&#8221; veya &#8220;en ba\u015f\u0131ndan itibaren var olmaya ve tamamlanmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir bilimin inat\u00e7\u0131 geli\u015fimi&#8221; gibi b\u00fcy\u00fck s\u00fcrekliliklerin alt\u0131na bakmam\u0131z\u0131 \u00f6nerir.<\/span><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"1514\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"1514\">Geleneksel tarih\u00e7i, olaylar aras\u0131nda p\u00fcr\u00fczs\u00fcz ge\u00e7i\u015fler ve k\u00f6kenler ararken, Foucault&#8217;nun &#8220;arkeolojisi&#8221; tam tersine odaklan\u0131r: &#8220;kesinti,&#8221; &#8220;kopu\u015f,&#8221; ve &#8220;k\u0131r\u0131lma&#8221; fenomenleri. Bu, k\u00f6kenleri ve teleolojileri aramaya y\u00f6nelik geleneksel tarihsel d\u00fcrt\u00fcden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in kas\u0131tl\u0131 bir metodolojik se\u00e7imdir. Ona g\u00f6re tarih, birikerek ilerleyen bir bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, aksine bir rasyonalite bi\u00e7iminden di\u011ferine ani s\u0131\u00e7ramalarla ilerleyen bir aland\u0131r. Foucault bizi farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemleri aras\u0131ndaki derin \u00e7atlaklar\u0131 g\u00f6rmeye davet eder.\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2040\">&#8220;D\u00fc\u015f\u00fcncenin b\u00fcy\u00fck s\u00fcrekliliklerinin alt\u0131nda&#8230; \u015fimdi kesintilerin vuku bulu\u015fu tespit edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.&#8221;<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"2147\"><\/div>\n<div class=\"paragraph heading2 ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"2147\"><strong><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2147\">Belgeler Ge\u00e7mi\u015fe A\u00e7\u0131lan Bir Pencere De\u011fil, \u0130\u00e7inde \u00c7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 Gereken An\u0131tlard\u0131r<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"2227\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2227\">Geleneksel olarak bir tarih belgesi, &#8220;art\u0131k sessizli\u011fe b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f bir sesin&#8221; &#8220;k\u0131r\u0131lgan bir izi&#8221; olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Tarih\u00e7i, bu izi yorumlayarak belgenin\u00a0<\/span><i class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2375\">arkas\u0131ndaki<\/i><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2386\"> ge\u00e7mi\u015fe ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; belge, ge\u00e7mi\u015fe a\u00e7\u0131lan bir pencere gibidir.\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2455\">Foucault bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirir. Ona g\u00f6re tarih, belgeden yola \u00e7\u0131karak ge\u00e7mi\u015fi yeniden\u00a0<\/span><i class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2554\">in\u015fa etmeye<\/i><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2565\"> \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131, aksine &#8220;belgenin i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r&#8221;. Bu &#8220;\u00e7al\u0131\u015fma&#8221; ne anlama gelir? Art\u0131k tarih, belgeyi d\u00fczenler, onu b\u00f6ler, da\u011f\u0131t\u0131r, s\u0131ralar, seviyelere ay\u0131r\u0131r, seriler olu\u015fturur, neyin ilgili olup neyin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ay\u0131rt eder. Belge, ge\u00e7mi\u015fi g\u00f6rmek i\u00e7in kullan\u0131lan \u015feffaf bir ara\u00e7 de\u011fil, kendi kurallar\u0131 ve yap\u0131s\u0131yla analiz edilmesi gereken bir &#8220;an\u0131t&#8221;t\u0131r.\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"2921\">&#8220;Belge, \u00f6ncelikli ve temel olarak haf\u0131za olan bir tarihin \u015fansl\u0131 bir arac\u0131 de\u011fildir; tarih, bir toplumun kendisiyle ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir dok\u00fcmantasyon y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131n\u0131n ve geli\u015ftirmesinin bir yoludur.&#8221;<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"3147\"><\/div>\n<div class=\"paragraph heading2 ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"3147\"><strong><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"3147\">Fikirlerimizi \u00d6zg\u00fcrce \u0130fade Etmiyoruz; S\u00f6yleyebileceklerimizi Anonim Kurallar Y\u00f6netiyor<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"3234\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"3234\">Foucault, &#8220;s\u00f6ylemsel olu\u015fum&#8221; ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bir kavram\u0131 ortaya atar. Bu, belirli bir d\u00f6nemde, belirli bir konu hakk\u0131nda neyin s\u00f6ylenebilir oldu\u011funu tan\u0131mlayan anonim ve tarihsel bir kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr.\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"3434\">Bu soyut fikri somutla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Foucault&#8217;nun &#8220;delilik&#8221; \u00f6rne\u011fini ele alal\u0131m. Ona g\u00f6re, psikiyatrinin inceledi\u011fi &#8220;delilik&#8221; nesnesi, hakk\u0131nda konu\u015fulmadan \u00f6nce var olan bir \u015fey de\u011fildi. Aksine, Foucault&#8217;nun g\u00f6sterdi\u011fi gibi, &#8220;ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131, onu adland\u0131ran, b\u00f6len, tan\u0131mlayan, a\u00e7\u0131klayan, geli\u015fimini izleyen, \u00e7e\u015fitli ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6steren, onu yarg\u0131layan&#8230; t\u00fcm ifadelerde s\u00f6ylenen her \u015fey taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015ftur.&#8221;\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"3852\">Bu fikir, bireysel dehan\u0131n veya belirsiz bir &#8220;d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn&#8221; de\u011fil, bu kurallar sisteminin hangi nesnelerden bahsedilebilece\u011fini, hangi kavramlar\u0131n kullan\u0131labilece\u011fini ve hangi teorilerin ge\u00e7erli kabul edilebilece\u011fini belirledi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin bu kadar etkili olmas\u0131n\u0131n nedeni, kendi kaderini tayin eden, yarat\u0131c\u0131 \u00f6zne oldu\u011fumuz inanc\u0131na meydan okumas\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin, \u00e7o\u011fu zaman fark\u0131nda bile olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarihsel ko\u015fullar taraf\u0131ndan \u015fekillendi\u011fini ima eder.\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"4332\">&#8220;o, belirli bir d\u00f6nemi tan\u0131mlam\u0131\u015f olan zaman ve mekanda her zaman belirlenen anonim, tarihsel bir kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr&#8230; bir ifadenin i\u015flevinin \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131d\u0131r.&#8221;<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"4497\"><\/div>\n<div class=\"paragraph heading2 ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"4497\"><strong><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"4497\">Bizi Tan\u0131mlayan \u015eey, S\u00f6yleyebileceklerimizin S\u0131n\u0131rlar\u0131d\u0131r<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"4554\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"4554\">Foucault&#8217;nun &#8220;ar\u015fiv&#8221; kavram\u0131, bir k\u00fct\u00fcphanedeki kitap koleksiyonu de\u011fildir. Ar\u015fiv, t\u00fcm ifadelerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc ve ortadan kaybolu\u015funu y\u00f6neten kapsay\u0131c\u0131 sistemdir. O, &#8220;neyin s\u00f6ylenebilece\u011finin yasas\u0131d\u0131r.&#8221;\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"4772\">Bunun derin bir anlam\u0131 vard\u0131r: Kendi ar\u015fivimizi asla tam olarak tarif edemeyiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun kurallar\u0131n\u0131n\u00a0<\/span><i class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"4876\">i\u00e7inden<\/i><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"4883\"> konu\u015furuz. Ar\u015fiv, bizi d\u0131\u015far\u0131dan &#8220;s\u0131n\u0131rlayan&#8221; g\u00f6r\u00fcnmez s\u0131n\u0131rd\u0131r. Tarih boyunca neyin s\u00f6ylenebilir oldu\u011funu belirleyen bu sistem, ayn\u0131 zamanda bizim kim oldu\u011fumuzu da tan\u0131mlar. Ar\u015fiv, &#8220;kendimizin ise maskelerin fark\u0131 oldu\u011funu&#8221; a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r.\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"5124\">&#8220;O, bizim farkl\u0131l\u0131k oldu\u011fumuzu, akl\u0131m\u0131z\u0131n s\u00f6ylemlerin fark\u0131, tarihimizin zamanlar\u0131n fark\u0131, kendimizin ise maskelerin fark\u0131 oldu\u011funu tesis eder. Bu farkl\u0131l\u0131k, unutulmu\u015f ve yeniden bulunmu\u015f k\u00f6ken olmaktan uzak, bizim oldu\u011fumuz ve yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131kt\u0131r.&#8221;<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"5381\"><\/div>\n<div class=\"paragraph heading2 ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"5381\"><strong><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"5381\">Farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n Rahats\u0131z Edici \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"paragraph normal ng-star-inserted\" style=\"text-align: justify;\" data-start-index=\"5424\"><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"5424\">Foucault&#8217;nun projesinin \u00f6z\u00fc, tarihte rahatlat\u0131c\u0131 s\u00fcreklilikler ve k\u00f6kenler aramaktan vazge\u00e7ip, bunun yerine tarihimizi ve ger\u00e7ekli\u011fimizi olu\u015fturan da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131k, kopu\u015f ve farkl\u0131l\u0131k sistemlerini betimlemektir. Bize, d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00f6zg\u00fcr ve evrensel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine her d\u00f6nemin kendi g\u00f6r\u00fcnmez kurallar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 taraf\u0131ndan \u015fekillendirildi\u011fini hat\u0131rlat\u0131r. Bu &#8220;rahats\u0131z edici \u00f6zg\u00fcrl\u00fck&#8221;, kimli\u011fimizin sabit bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine &#8220;bizim oldu\u011fumuz ve yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131k&#8221; oldu\u011funu fark etmekten gelir.\u00a0<\/span><span class=\"ng-star-inserted\" data-start-index=\"5942\">Bu durumda \u015fu soruyu sormak ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r: Foucault&#8217;ya g\u00f6re, bug\u00fcn i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z &#8216;ar\u015fivin&#8217; g\u00f6r\u00fcnmez kurallar\u0131 neler olabilir ve bu kurallar neleri s\u00f6ylememizi engelliyor?<\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarihin Kendisini Yeniden D\u00fc\u015f\u00fcnmek Tarihi nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz? Genellikle, insanl\u0131\u011f\u0131n fikirlerinin ve ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n kesintisiz bir \u00e7izgide ilerledi\u011fi, s\u00fcrekli bir geli\u015fim ve ilerleme hikayesi olarak&#8230; Sanki ge\u00e7mi\u015f, bug\u00fcne p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir nehir gibi akan, do\u011frusal bir \u00f6yk\u00fcd\u00fcr. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye sar\u0131l\u0131r\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc kimli\u011fin yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 formunu korur; farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 tasavvur etmeye, kopu\u015flar\u0131 ve da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131klar\u0131 tarif etmeye kar\u015f\u0131 \u00f6zel bir tiksinti duyar\u0131z. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-387","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kavramlarkuramlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=387"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":427,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/387\/revisions\/427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}