Modern hayat\u0131n i\u00e7inde kendinizi hi\u00e7 b\u00fcy\u00fck, isimsiz bir makinenin k\u00fc\u00e7\u00fck bir di\u015flisi gibi hissetti\u011finiz oldu mu? Giderek daha fazla kural, prosed\u00fcr ve beklentiyle \u00e7evrelenirken, en temel insani ili\u015fkilerinizin bile birer al\u0131m-sat\u0131m i\u015flemine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark ettiniz mi? E\u011fer bu yabanc\u0131la\u015fma hissi size tan\u0131d\u0131k geliyorsa, yaln\u0131z de\u011filsiniz. Bu durum, ki\u015fisel bir kuruntudan \u00e7ok daha fazlas\u0131; 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden Alman filozof ve sosyolog J\u00fcrgen Habermas’\u0131n derinlemesine analiz etti\u011fi modern toplumun temel bir gerilimini yans\u0131t\u0131yor. Habermas, bu kolektif huzursuzlu\u011fu a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in “Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n S\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teori geli\u015ftirdi. Bu teori, ilk bak\u0131\u015fta karma\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcnse de, modern ya\u015fam\u0131n en kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 y\u00f6nlerine \u0131\u015f\u0131k tutan son derece pratik ve ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 dersler i\u00e7eriyor. \u0130\u015fte bu teoriden dam\u0131t\u0131lm\u0131\u015f, hayat\u0131n\u0131za ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z topluma bamba\u015fka bir g\u00f6zle bakman\u0131z\u0131 sa\u011flayacak 5 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ders.<\/p>\n
1. Ders: Toplumun Tutkal\u0131 G\u00fcndelik Sohbetler De\u011fil, Anla\u015fmaya Varma \u00c7abam\u0131zd\u0131r<\/strong> 1. S\u00f6yledi\u011fimizin do\u011fru oldu\u011fu (nesnel d\u00fcnyaya dair bir ger\u00e7eklik iddias\u0131). Toplumun as\u0131l tutkal\u0131, i\u015fte bu iddialar i\u00e7in birbirimize gerek\u00e7eler sunma ve birbirimizin gerek\u00e7elerini kabul etme kapasitemizdir. Anla\u015fmaya dayal\u0131 bu rasyonalite, bizi bir arada tutan en temel ba\u011fd\u0131r. Bu eylemlerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi alana ise Habermas \u201cYa\u015fam D\u00fcnyas\u0131\u201d (Lifeworld) der. Ailemiz, arkada\u015f \u00e7evremiz, sivil tart\u0131\u015fma alanlar\u0131m\u0131z bu d\u00fcnyan\u0131n par\u00e7alar\u0131d\u0131r; k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc, sosyal ba\u011flar\u0131m\u0131z\u0131 ve kimliklerimizi yeniden \u00fcretti\u011fimiz, sorgulamadan kabul etti\u011fimiz ortak arka pland\u0131r.<\/p>\n 2. Ders: D\u00fcnya \u0130kiye B\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr: ‘Sistem’ ve ‘Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131’<\/strong> \u2022 Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131’n\u0131n Rasyonalitesi: Anlay\u0131\u015fa Dayal\u0131 Rasyonalite Bu ayr\u0131m, modern insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fizofrenik durumu m\u00fckemmel bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klar. Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131\u2019nda ili\u015fkilerimizi gerek\u00e7eler sunarak ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015fla kurarken, Sistem i\u00e7erisinde bir bankada, bir devlet dairesinde veya b\u00fcy\u00fck bir \u015firkette, bizi sadece bir numara veya bir kaynak olarak g\u00f6ren, verimlilik ve k\u00e2r odakl\u0131, umursamaz yap\u0131larla y\u00fczle\u015firiz. Bu iki d\u00fcnya aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma, modern hayattaki yabanc\u0131la\u015fma hissimizin ana kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n 3. Ders: As\u0131l Tehlike ‘Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n S\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesi’dir<\/strong> \u2022 E\u011fitim: \u00c7ocuklar\u0131n entelekt\u00fcel ve ahlaki geli\u015fimini hedefleyen bir Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131 alan\u0131 olmas\u0131 gerekirken, giderek piyasan\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu vas\u0131fl\u0131 i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00fcreten bir “insan kaynaklar\u0131 fabrikas\u0131na” d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu s\u0131zma, insani ili\u015fkileri ve anlam d\u00fcnyam\u0131z\u0131 kurutur. Habermas’\u0131n kendi metnindeki bir ifade, bu s\u00fcreci \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde \u00f6zetler: \u0130deolojik \u00f6rt\u00fclerinden s\u0131yr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zerk alt sistemlerin buyruklar\u0131, ya\u015fam d\u00fcnyas\u0131na d\u0131\u015far\u0131dan\u2014t\u0131pk\u0131 bir kabile toplumuna gelen s\u00f6m\u00fcrgeci efendiler gibi\u2014girer ve ona bir asimilasyon s\u00fcrecini dayat\u0131r.<\/p>\n 4. Ders: Hukuk Bile Bir Silaha D\u00f6n\u00fc\u015febilir: ‘Hukukile\u015fme’ Paradoksu<\/strong> 5. Ders: Yeni Protestolar Para De\u011fil, Anlam Pe\u015findedir<\/strong> Kaybetti\u011fimiz Anlam\u0131 Nerede Aramal\u0131y\u0131z?<\/strong> Peki siz, kendi ya\u015fam d\u00fcnyan\u0131zda, hangi kalelerinizi sistemin so\u011fuk mant\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 savunuyorsunuz?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Modern hayat\u0131n i\u00e7inde kendinizi hi\u00e7 b\u00fcy\u00fck, isimsiz bir makinenin k\u00fc\u00e7\u00fck bir di\u015flisi gibi hissetti\u011finiz oldu mu? Giderek daha fazla kural, prosed\u00fcr ve beklentiyle \u00e7evrelenirken, en temel insani ili\u015fkilerinizin bile birer al\u0131m-sat\u0131m i\u015flemine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark ettiniz mi? E\u011fer bu yabanc\u0131la\u015fma hissi size tan\u0131d\u0131k geliyorsa, yaln\u0131z de\u011filsiniz. Bu durum, ki\u015fisel bir kuruntudan \u00e7ok daha fazlas\u0131; 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-338","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kavramlarkuramlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/338","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=338"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":420,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/338\/revisions\/420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nHabermas’a g\u00f6re toplumun temelini ne anayasalar, ne yasalar ne de ekonomik yap\u0131lar olu\u015fturur. Toplumun as\u0131l \u00e7imentosu, \u00e7ok daha temel bir eylemdir: Birbirimizle konu\u015farak ortak bir anlay\u0131\u015fa ula\u015fma \u00e7abam\u0131z. Ancak bu, herhangi bir sohbet de\u011fildir. Habermas buna \u201c\u0130leti\u015fimsel Eylem\u201d ad\u0131n\u0131 verir ve bu, insan toplumunun rasyonel temelidir. \u0130leti\u015fimsel eylem, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 manip\u00fcle etmek veya ondan \u00e7\u0131kar sa\u011flamak gibi stratejik hedeflere y\u00f6nelik de\u011fildir. Buradaki tek ama\u00e7, rasyonel bir tart\u0131\u015fma yoluyla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015fa ve uzla\u015fmaya varmakt\u0131r. Bu eyleme giri\u015fti\u011fimizde, fark\u0131nda olmadan \u00fc\u00e7 temel “ge\u00e7erlilik iddias\u0131nda” bulunuruz:<\/p>\n
\n2. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz ba\u011flama g\u00f6re yerinde veya me\u015fru oldu\u011fu (sosyal d\u00fcnyam\u0131za dair bir norm iddias\u0131).
\n3. \u0130fade ederken d\u00fcr\u00fcst ve samimi oldu\u011fumuz (kendi i\u00e7 d\u00fcnyam\u0131za dair bir i\u00e7tenlik iddias\u0131).<\/p>\n
\nModern ya\u015famdaki kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n temel nedeni, ayn\u0131 anda iki farkl\u0131 rasyonaliteyle i\u015fleyen d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yor olmam\u0131zd\u0131r. Habermas, az \u00f6nce bahsetti\u011fimiz, insani ve anlay\u0131\u015fa dayal\u0131 \u201cYa\u015fam D\u00fcnyas\u0131\u201dn\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na, so\u011fuk ve ki\u015fisel olmayan \u201cSistem\u201di koyar. Sistem, kendi i\u00e7sel mant\u0131\u011f\u0131yla\u2014yani para ve g\u00fc\u00e7 ile\u2014i\u015fleyen devasa yap\u0131lard\u0131r. Ekonomi (piyasalar, \u015firketler) ve devlet y\u00f6netimi (b\u00fcrokrasi, idari yap\u0131lar) Sistemin en belirgin iki \u00f6rne\u011fidir. Bu iki d\u00fcnya aras\u0131ndaki temel rasyonalite fark\u0131 \u015fudur:<\/p>\n
\n\u2022 Sistem’in Rasyonalitesi: Stratejik\/Ara\u00e7sal Rasyonalite<\/p>\n
\nHabermas’\u0131n teorisinin kalbine geldik. Ona g\u00f6re modern toplumun temel patolojisi, yani hastal\u0131k belirtisi, Sistemin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015farak Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131’n\u0131 i\u015fgal etmesidir. Habermas bu s\u00fcreci tan\u0131mlamak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir metafor kullan\u0131r: s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme. Sistemin ara\u00e7sal rasyonalitesi (para ve g\u00fc\u00e7 mant\u0131\u011f\u0131), ait olmad\u0131\u011f\u0131 alanlara s\u0131zarak onlar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Bu bir istiladan fazlas\u0131d\u0131r; toplumun temelini olu\u015fturan rasyonel uzla\u015fma mekanizmas\u0131na y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Sistemin mant\u0131\u011f\u0131, Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131\u2019nda oldu\u011fu gibi gerek\u00e7eler sunarak ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaz; kendi buyruklar\u0131n\u0131 basit\u00e7e dayat\u0131r. Bu s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmenin somut \u00f6rneklerini her yerde g\u00f6rebiliriz:<\/p>\n
\n\u2022 Aile: Kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z sevgi ve dayan\u0131\u015fma alan\u0131 olmas\u0131 gereken aile i\u00e7i ili\u015fkiler, “yat\u0131r\u0131m,” “ba\u015far\u0131” ve “verimlilik” gibi Sistemin diline ait kavramlarla de\u011ferlendirilmeye ba\u015flan\u0131r.
\n\u2022 Siyaset ve Kamusal Tart\u0131\u015fma: Ortak iyiye ula\u015fmak i\u00e7in rasyonel tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gereken alanlar, b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin veya g\u00fc\u00e7l\u00fc lobi gruplar\u0131n\u0131n ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 taraf\u0131ndan domine edilir.<\/p>\n
\nHabermas’\u0131n en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 analizlerinden biri, iyi niyetli g\u00f6r\u00fcnen reformlar\u0131n bile Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131’n\u0131 nas\u0131l a\u015f\u0131nd\u0131rabilece\u011fini g\u00f6stermesidir. \u201cHukukile\u015fme\u201d (juridification) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bu s\u00fcre\u00e7, tam bir paradoks i\u00e7erir. Bir yandan, refah devletinin getirdi\u011fi yasalar (\u00f6rne\u011fin, kad\u0131n haklar\u0131, \u00e7ocuk haklar\u0131, sosyal yard\u0131m haklar\u0131) bireyleri geleneksel bask\u0131lardan kurtar\u0131r ve onlara yeni \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alanlar\u0131 tan\u0131r. Bu, \u015f\u00fcphesiz tarihsel bir ilerlemedir. Ancak di\u011fer yandan, bu haklar\u0131n b\u00fcrokratik ve parasal yollarla uygulanmas\u0131, yard\u0131m etmesi gereken sosyal dokuyu bozabilir. \u00d6rne\u011fin, aile i\u00e7i bir anla\u015fmazl\u0131k, art\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f ve ileti\u015fimle \u00e7\u00f6z\u00fclmek yerine mahkemelere ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ili\u015fki ki\u015fisel olmayan, mesafeli ve stratejik bir hale b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. Okuldaki pedagojik bir sorun, idari y\u00f6netmelikler ve yasal prosed\u00fcrler a\u011f\u0131na tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6\u011fretmen ve \u00f6\u011frenci aras\u0131ndaki insani ba\u011f zedelenir. K\u0131sacas\u0131, hukukile\u015fme, Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131’n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 Sistemin ara\u00e7lar\u0131yla (b\u00fcrokrasi ve para) \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu m\u00fcdahale, ileti\u015fimsel eylemi ve gerek\u00e7elere dayal\u0131 uzla\u015fmay\u0131 baypas ederek, insanlar\u0131 korurken ayn\u0131 zamanda onlar\u0131 birbirine yabanc\u0131la\u015ft\u0131rabilir ve ili\u015fkileri “\u015feyle\u015ftirerek” anlamdan yoksun b\u0131rakabilir.<\/p>\n
\nHabermas’\u0131n teorisi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki toplumsal hareketleri anlamak i\u00e7in de yepyeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunar. \u00c7evreci hareketler, feminist protestolar, yerel kimlik direni\u015fleri veya kent hakk\u0131 savunucular\u0131 gibi “yeni toplumsal hareketler”, klasik s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinden farkl\u0131 bir motivasyona sahiptir. Bu hareketlerin temel derdi, ekonomik kaynaklar\u0131n yeniden da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. Habermas’a g\u00f6re bu hareketler, asl\u0131nda Sistemin s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131’n\u0131n birer savunma refleksidir. Onlar, para ve g\u00fcc\u00fcn hayat\u0131n her alan\u0131n\u0131 istila etmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karlar. Korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 \u015fey, ekonomik bir pay de\u011fil, **\u201cya\u015fam bi\u00e7imlerinin grameri\u201d**dir. Bu, sadece gelenekleri korumak anlam\u0131na gelmez; ayn\u0131 zamanda, ileti\u015fimsel eylemin, yani zorlama olmaks\u0131z\u0131n gerek\u00e7eler sunarak ortak kararlar alman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu alanlar\u0131 savunmakt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir vadiyi siyan\u00fcrl\u00fc madencili\u011fe kar\u015f\u0131 savunan k\u00f6yl\u00fcler de, mahallelerindeki tarihi dokunun ranta kurban edilmesine direnen \u015fehir sakinleri de, sadece a\u011fa\u00e7lar\u0131 veya binalar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda rasyonel ve insanc\u0131l bir kolektif ya\u015fam bi\u00e7iminin temelini savunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
\nJ\u00fcrgen Habermas’\u0131n bize sundu\u011fu \u00e7er\u00e7eve, modern toplumun temel gerilimini net bir \u015fekilde ortaya koyar: Bir yanda gerek\u00e7elere dayal\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 temel alan Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131, di\u011fer yanda verimlilik ve stratejik ba\u015far\u0131ya odakl\u0131 Sistem vard\u0131r. Anlams\u0131zla\u015fma, yabanc\u0131la\u015fma ve g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck hissimiz, Sistemin ara\u00e7sal rasyonalitesinin, hayat\u0131m\u0131z\u0131n anlaml\u0131 ve insani alanlar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmesinden kaynaklan\u0131r. Habermas’\u0131n teorisi karamsar bir tablo \u00e7izse de, ayn\u0131 zamanda bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 da bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Toplumun en temel rasyonel yap\u0131 ta\u015f\u0131 olan ileti\u015fimsel eylem, yani birbirimizi gerek\u00e7elerle anlama \u00e7abam\u0131z, ayn\u0131 zamanda direni\u015fin de kayna\u011f\u0131d\u0131r. Anlam\u0131 yeniden bulman\u0131n yolu, Sistemin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne kabul etmekten de\u011fil, Ya\u015fam D\u00fcnyas\u0131’n\u0131n insani mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve rasyonel tart\u0131\u015fma zeminlerini bilin\u00e7li bir \u015fekilde korumaktan ve yeniden \u00fcretmekten ge\u00e7er.<\/p>\n