Karl Marx dendi\u011finde akla gelen ilk imge genellikle kom\u00fcnizmin sakall\u0131, sert y\u00fczl\u00fc bir sembol\u00fcd\u00fcr. Ad\u0131, siyasi hareketler ve toplumsal sistemlerle o kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir ki, arkas\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr genellikle bir ikonun g\u00f6lgesinde kal\u0131r. Ancak ger\u00e7ek Karl Marx, bu monolitik imgeden \u00e7ok daha incelikli bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ve en derin fikirleri, genellikle en yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lanlard\u0131r. Bu ke\u015fif, yaln\u0131zca akademik bir egzersiz de\u011fil, ayn\u0131 zamanda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ekonomik ve toplumsal ger\u00e7eklerini anlamak i\u00e7in gerekli bir ara\u00e7t\u0131r. Bu makale, Marx’\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede ge\u00e7erlili\u011fini koruyan ve en bilinen kal\u0131plara meydan okuyan be\u015f kar\u015f\u0131-sezgisel i\u00e7g\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc ke\u015ffedecektir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1. Marx’\u0131 Anlamak \u0130\u00e7in \u00d6nce “Marksizm”den Kurtulmak Gerekir<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Karl Marx’\u0131n karma\u015f\u0131k sosyal teorisi, kendisinden sonra gelen siyasi hareketlerin g\u00f6lgesinde kalm\u0131\u015f ve \u00e7o\u011fu zaman basit sloganlara indirgenmi\u015ftir. Ancak Marx, bir ikondan ziyade ciddi bir \u015fekilde incelenmeyi hak eden bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcr. Fikirlerini, ad\u0131ndan ilham alan siyasi hareketlerden ve toplumsal sistemlerden ay\u0131rmak zordur ama gereklidir. Bu anlama zorlu\u011funun bir nedeni de Marx’\u0131n kendi kapsay\u0131c\u0131 sosyal teorisini hi\u00e7bir zaman tam olarak tamamlamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu durum, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli ve \u00e7o\u011fu zaman birbiriyle \u00e7eli\u015fen yorumlar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Marx’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131na girebilmek i\u00e7in ilk ad\u0131m, onu \u00e7evreleyen ideolojik katmanlar\u0131 s\u0131y\u0131rmakt\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Marx’\u0131 Marksizm’den \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 2. Marx Kapitalizmi Asl\u0131nda “\u0130yi Bir \u015eey” Olarak G\u00f6r\u00fcyordu<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu, en kar\u015f\u0131-sezgisel fikirlerden biridir: Marx, kapitalizmi tarihsel olarak gerekli ve devrimci bir g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Feodalizme k\u0131yasla olumlu bir geli\u015fme olarak de\u011ferlendiriyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc kapitalizm eski gelenekleri y\u0131km\u0131\u015f, k\u00fcresel bir toplum yaratm\u0131\u015f ve s\u00fcrekli teknolojik de\u011fi\u015fimi beraberinde getirerek muazzam bir \u00fcretici g\u00fcc\u00fc ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Marx’\u0131n kapitalizme y\u00f6nelik ele\u015ftirisi, ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6nme arzusundan de\u011fil, kapitalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 ancak ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fi yeni insani \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olanaklar\u0131 perspektifinden kaynaklan\u0131yordu. Kapitalizm, insanl\u0131\u011f\u0131 tarihin prangalar\u0131ndan kurtarm\u0131\u015f, ancak onu yeni, daha soyut prangalara mahk\u00fbm etmi\u015fti.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00dcretimin s\u00fcrekli devrimcile\u015ftirilmesi, t\u00fcm toplumsal ko\u015fullar\u0131n kesintisiz olarak rahats\u0131z edilmesi, ebedi belirsizlik ve \u00e7alkant\u0131, burjuva d\u00f6nemini \u00f6nceki t\u00fcm d\u00f6nemlerden ay\u0131r\u0131r. T\u00fcm sabit, donmu\u015f ili\u015fkiler, beraberindeki kadim ve sayg\u0131de\u011fer \u00f6nyarg\u0131lar ve g\u00f6r\u00fc\u015flerle birlikte silinip s\u00fcp\u00fcr\u00fcl\u00fcr, yeni olu\u015fanlar ise kemikle\u015femeden eskir. Kat\u0131 olan her \u015fey buharla\u015f\u0131yor, kutsal olan her \u015fey kirletiliyor ve insan en sonunda hayat\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ko\u015fullar\u0131yla ve t\u00fcr\u00fcyle olan ili\u015fkileriyle ay\u0131k bir \u015fekilde y\u00fczle\u015fmek zorunda kal\u0131yor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 3. Yabanc\u0131la\u015fma Sadece S\u0131k\u0131c\u0131 Bir \u0130\u015ften \u0130baret De\u011fildir: \u0130nsan Do\u011fam\u0131zdan Kopu\u015ftur<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Marx’\u0131n “yabanc\u0131la\u015fma” kavram\u0131, basit bir i\u015f memnuniyetsizli\u011finden \u00e7ok daha derindir. Bu, insan do\u011fam\u0131z\u0131n temel bir y\u00f6n\u00fcnden kopu\u015fu ifade eder. Marx’a g\u00f6re yabanc\u0131la\u015fman\u0131n d\u00f6rt temel bile\u015feni vard\u0131r:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n A.\u00a0\u00dcretken faaliyetimize yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong>\u00a0Kendi fikirlerimize g\u00f6re de\u011fil, bizi i\u015fe alan kapitalistin amac\u0131na g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. Emek, kendini ifade etme arac\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p hayatta kalmak i\u00e7in para kazanma arac\u0131na indirgenir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n B.\u00a0Yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fcr\u00fcnlere yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong>\u00a0Eme\u011fimizin \u00fcr\u00fcn\u00fc bize de\u011fil, kapitaliste aittir. Kendi \u00fcretti\u011fimiz bir \u015feyi bile, ba\u015fkalar\u0131 gibi sat\u0131n almak zorunda kal\u0131r\u0131z.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n C.\u00a0\u0130\u015f arkada\u015flar\u0131m\u0131za yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong>\u00a0Kapitalizm, i\u015f\u00e7ileri iki y\u00f6nl\u00fc bir yabanc\u0131la\u015fmaya maruz b\u0131rak\u0131r. Bir yandan, \u00e7al\u0131\u015fma teknolojisinin do\u011fas\u0131 (\u00f6rne\u011fin montaj hatt\u0131 veya modern ofis kabinleri) i\u015f\u00e7ileri fiziksel olarak birbirinden izole eder. \u00d6te yandan sistem, i\u015fbirli\u011fi yerine rekabeti te\u015fvik ederek insanlar\u0131 birbirine d\u00fc\u015fman eder ve aralar\u0131ndaki ba\u011f\u0131 kopar\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n D.\u00a0Kendi insani potansiyelimize yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong>\u00a0\u0130\u015f yeri, kendimiz olmaktan en uzak oldu\u011fumuz, en az insan hissetti\u011fimiz yer haline gelir. Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ifade etmesi gereken emek, bizi bir makinenin par\u00e7as\u0131na indirger.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u0130\u015f\u00e7i bu nedenle kendini sadece i\u015finin d\u0131\u015f\u0131nda hisseder ve i\u015finde kendisinin d\u0131\u015f\u0131nda hisseder. \u00c7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zaman evindedir, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman ise evinde de\u011fildir… Hayvani olan insani olur ve insani olan hayvani olur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 4. Yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015eeyler Taraf\u0131ndan Y\u00f6netiliyoruz: Meta Feti\u015fizmi<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Marx’\u0131n en b\u00fcy\u00fcleyici kavramlar\u0131ndan biri “meta feti\u015fizmi”dir. Bu kavrama g\u00f6re, kapitalizmde insan eme\u011finin \u00fcr\u00fcnleri (metalar), \u00fczerimizde mistik ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 kazan\u0131r. Piyasa ve ekonomi, insan yap\u0131m\u0131 sistemler olarak de\u011fil, sanki do\u011fal, nesnel g\u00fc\u00e7lermi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. De\u011ferin ger\u00e7ek kayna\u011f\u0131n\u0131n insan eme\u011fi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi gizlenir ve metalar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, insanlar aras\u0131ndaki toplumsal ili\u015fkilerin yerini al\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu fikir ilk bak\u0131\u015fta soyut gelebilir, ancak g\u00fcndelik bir \u00f6rnekle somutla\u015f\u0131r: bir fincan kahve sat\u0131n almak. Bu basit i\u015flem, asl\u0131nda y\u00fczlerce insanla (garson, d\u00fckk\u00e2n sahibi, ithalat\u00e7\u0131, kamyon \u015fof\u00f6r\u00fc, kahve toplay\u0131c\u0131lar\u0131 vb.) kurulan devasa bir k\u00fcresel toplumsal ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131 gizler. Paran\u0131zla kahve aras\u0131ndaki ili\u015fki, t\u00fcm bu karma\u015f\u0131k insan ili\u015fkilerinin \u00fczerini \u00f6rter. Yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler, kendi hayatlar\u0131na sahipmi\u015f gibi davranarak bizi y\u00f6netmeye ba\u015flar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u0130nsanlar aras\u0131ndaki belirli bir toplumsal ili\u015fki… onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde, \u015feyler aras\u0131ndaki fantastik bir ili\u015fki bi\u00e7imini al\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n 5. Bug\u00fcn Bildi\u011fimiz “\u00d6zg\u00fcrl\u00fck” ve “E\u015fitlik” Kapitalist Birer \u0130catt\u0131r (ve Birer \u0130ll\u00fczyondur)<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Marx’\u0131n en k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131ndan biri, modern \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik kavramlar\u0131n\u0131n do\u011frudan kapitalist m\u00fcbadele prati\u011finden do\u011fdu\u011fudur. Piyasada eme\u011fimizi satmakta “\u00f6zg\u00fcr”, al\u0131c\u0131yla ise “e\u015fit” oldu\u011fumuzu hissederiz. Ancak Marx’a g\u00f6re bu bir yan\u0131lsamad\u0131r. Bu sistemde as\u0131l \u00f6zg\u00fcr olan insanlar de\u011fil, sermayedir. Sermaye serbest\u00e7e dola\u015f\u0131r, yat\u0131r\u0131m yap\u0131l\u0131r ve k\u00e2r eder.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u0130nsanlar ise hayatta kalmak i\u00e7in emeklerini satmak zorundad\u0131r ve bu, ger\u00e7ek bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck de\u011fildir. \u00d6nceki toplumsal formlarda insanlar do\u011frudan ba\u015fka insanlar taraf\u0131ndan tahakk\u00fcm alt\u0131na al\u0131n\u0131rd\u0131 ve bu nedenle \u00f6zg\u00fcr olmad\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131lar. Kapitalizmde ise insanlar, nesnel ve do\u011fal g\u00f6r\u00fcnen kapitalist ili\u015fkiler taraf\u0131ndan domine edilir ve bu y\u00fczden bunu bir tahakk\u00fcm bi\u00e7imi olarak alg\u0131lamazlar. Bu durum, tahakk\u00fcm\u00fcn bu yeni bi\u00e7imini fark etmeyi zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, kapitalizmin \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck” ve “e\u015fitlik”, sistemin temelindeki e\u015fitsizli\u011fi ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc gizleyen bir ideolojiden ibarettir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n ————————————————————————-<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcre ait bu ger\u00e7ek portre, yayg\u0131n karikat\u00fcrlerin ima etti\u011finden \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k ve k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Marx’\u0131 “Marksizm”den ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda (1. madde), kapitalizmin devrimci g\u00fcc\u00fcne dair \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u00f6vg\u00fcs\u00fcn\u00fc daha net g\u00f6rebiliriz (2. madde). \u0130\u015fte bu ikili bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, onun sistemin en derin insani maliyetini te\u015fhis etmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r: sorun sadece i\u015f tatminsizli\u011fi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feylerin (4. madde) bizi y\u00f6netti\u011fi ve sahte bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yan\u0131lsamas\u0131yla (5. madde) perdelenen derin bir yabanc\u0131la\u015fmad\u0131r (3. madde). Bu da akla \u015fu soruyu getiriyor: Sermayenin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n giderek daha fazla hakim oldu\u011fu bir d\u00fcnyada, sadece eme\u011fimizin de\u011fil, insanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n da kontrol\u00fcn\u00fc m\u00fc kaybediyoruz?<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Karl Marx dendi\u011finde akla gelen ilk imge genellikle kom\u00fcnizmin sakall\u0131, sert y\u00fczl\u00fc bir sembol\u00fcd\u00fcr. Ad\u0131, siyasi hareketler ve toplumsal sistemlerle o kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir ki, arkas\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr genellikle bir ikonun g\u00f6lgesinde kal\u0131r. Ancak ger\u00e7ek Karl Marx, bu monolitik imgeden \u00e7ok daha incelikli bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc ve en derin fikirleri, genellikle en yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lanlard\u0131r. Bu ke\u015fif, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-19","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kavramlarkuramlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":162,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19\/revisions\/162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sosyolojikalan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}